(डोम) कावळे, एडगर अॅलन पो आणि मी ...NEVERMORE

January 19 2017 will be Edgar Allan Poe's 208th birth anniversary, his poem 'The Raven' was published this month 172 years ago.

"...But the Raven, sitting lonely on the placid bust, spoke only

That one word, as if his soul in that one word he did outpour.

    Nothing farther then he uttered—not a feather then he fluttered—

    Till I scarcely more than muttered “Other friends have flown before—

On the morrow he will leave me, as my Hopes have flown before.”

            Then the bird said “Nevermore.”..."


Crows/ravens indeed are mysterious creatures. I have observed that whenever the volume of the voice in our household raises, for any reason- joy, grief, fight, electronics, plain talking etc, one of them perches itself on the wall of our terrace and starts crowing until we calm down, lower our voice!

Sometimes it really gets on my nerves and I chase it with a cricket stump...!

Here it is in June 2016:

Sitting across me...I wonder if it is crowing: NEVERMORE, NEVERMORE...

I came upon this cartoon in "The New Yorker" in May 2016.

Artist: David Borchart, The New Yorker, May 2016

I took my son's help to 'decipher' this cartoon.

It depicts Poe and a raven are playing scrabble. Raven is from Poe's "The Raven", 1845. It's holding a letter 'N' in is beak and is gunning for the word 'NEVERMORE' that recurs in the poem!

Wikipedia informs:

‘…"The Raven" is a narrative poem by American writer Edgar Allan Poe. First published in January 1845, the poem is often noted for its musicality, stylized language, and supernatural atmosphere. It tells of a talking raven's mysterious visit to a distraught lover, tracing the man's slow fall into madness. The lover, often identified as being a student, is lamenting the loss of his love, Lenore. Sitting on a bust of Pallas, the raven seems to further instigate his distress with its constant repetition of the word "Nevermore"…’

In the cartoon, Poe's distress is going to increase further because the raven is going to score some points with that word! 

This must easily one of the best cartoons I have seen.

...Not With Topless Chorus Girls but Polar Bear & Her OffSpring... Peter Arno @113

Today January 8 2017 is 113th birth anniversary of great Peter Arno

(By the way, the late Vasant Sarwate वसंत सरवटे told me how Arno was one of his favorites and that he had a book containing Arno's cartoons which he had bought when he was a student of College of Engineering, Pune)

T. S. Eliot:
"This is the way the world ends. This is the way the world ends. This is the way the world ends. Not with a bang but a whimper"

Graham Greene:

“When we are young, we are a jungle of complications. We simplify as we get older.” (“The Quiet American”)

 

Peter Arno and a model in his dining-room studio, 1949

Photographer:  Stanley Kubrick for Look Magazine 

Courtesy: Photograph Collection, Library of Congress. 

Artist: Peter Arno, The New Yorker, February 15 1941

 Ben Schwartz, Vanity Fair, April 2016: 
 "...Arno’s mother died on January 31, 1968, at age 87. Arno died three weeks later, on February 22, at age 64. Reporters called Pat Arno, asking for an anecdote or two about her famous father. She simply replied, “None are repeatable.” Arno’s last cover for The New Yorker appeared in June, a polar bear and its cub in the zoo, parent and child, peacefully rubbing noses, a polar bear’s kiss for its offspring—a lifetime away from top hats and nightclubs."

Artist: Peter Arno, The New Yorker, June 1968

सर्वत्र डेलिया आणि वांड गोडसे बसलेले असतात...Remembering D G Godse

आज जानेवारी ५ २०१७, द ग गोडशांची पंचविसावी पुण्यतिथी आहे. 

दीपक हणमंतराव कन्नल:
"...नैसर्गिक वाढीमध्ये फुटणारे नवे घुमारे मराठी समीक्षेत क्वचितच दिसतात. त्यातून मर्ढेकर-गोडसे यांसारखे मनस्वी, त्यांच्याच शब्दात सांगावयाचे तर 'वांड', औचित्यविचाराची मर्यादाही निःशंकपणे ओलांडणारे अभ्यासकही जवळजवळ नाहीतच..." 
(पृष्ठ १५१, 'द. ग. गोडसे यांची कलामीमांसा', संपादक: सरोजिनी वैद्य, वसंत पाटणकर, १९९७)

मराठी लिहणाऱ्यांमध्ये गोडशांसारख पूर्वी कोणी नव्हत आणि आतातर अजिबात नाहीये.

रॉबर्ट ह्यूज (Robert Hughes, 1938-2012), जॉन बर्गर (John Berger, 1926-2017)  यांच्या सारख्यांच्या  योग्यतेचा हा माणूस: "Raising criticism to the level of art, his writing was noted for its power and elegance", "The enduring mystery and relevance of art; the lived experience, both of the free and the oppressed; by combining these interests, Berger’s art criticism transcends its genre to become a very rare thing—literature"....

असतील त्यांच्या लेखनात उधळले तर्कांचे घोडे (समंदे तलाश!), पण त्या 'घोड्यांनी' कलास्वादाच्या दिशा मला दाखवल्या आहेत, भूतकाळाकडे कसे पाहता येईल याचे मार्गदर्शन केले आहे, एकाच चित्रांत कसा एखाद्या कालखंडाचा इतिहास आणि त्याचवेळी त्याच्या विकृतीकरणाचे प्रयत्न अशा दोन्ही गोष्टी दिसू शकतात याचे विवेचन केले आहे.

त्यांचे 'मस्तानी' हा वस्तुनिष्ठ इतिहास नाहीच आहे पण एक कलाकृती म्हणून त्याचे मोठे महत्व आहे. मध्ययुगीन स्त्रीकडे बघण्याचा तो एक हृद्य प्रयत्न आहे. टी एस इलियटच्या "you do not know/
The unspoken voice of sorrow in the ancient bedroom/ At three o'clock in the morning" ची आठवण करून देणारा.

'शक्तिसौष्ठव'च पण तसच. कितीतरी त्यांनी त्यात मांडलेले सिद्धांत चुकीचे असतील. पण माझ्या सारख्याला १७व्या शतकातील महाराष्ट्राची कलावैशिष्ट्ये त्यामुळे समजली. ताजमहाल आणि रायगड हे आपापल्यापरीने कसे सुंदर आहेत हे समजले. तुकाराम, रामदास यांचे रसग्रहण जास्त चांगले करता आले.

अशी उदाहरण अजून बरीच देता येतील: शिवाजी महाराजांच डच चित्रकारान काढलेले चित्र, संगीत सौभद्र, दीनानाथ दलाल, जेम्स व्हिस्टलर (James Abbott McNeill Whistler), अष्टविनायक, शिल्पी महाराष्ट्र, भिंतीवर काढलेली चित्रे, मध्ययुगीन मराठी भाषा...इत्यादी...ती ह्या ब्लॉग वर पसरलेली आहेत. 

गोडशांचा पहिला लेख अष्टविनायकांवरचा दिवाळी अंकात (मटा?) वाचलेला... त्यानंतर पहिले पुस्तक 'शक्तिसौष्ठव' १९८४ च्या सुमारास वाचलेले...नंतर कलकत्त्याला असताना त्यांच्या बरोबर झालेला पुष्कळ पत्रव्यवहार...त्यावेळी मला त्यांचे मस्तानी प्रेम समजले....नंतर  'मस्तानी' दोन-तीनदा वाचले....मग १९९१साली चेंबूरला त्यांच्या घरी भेटायचे ठरवून, माझ्यामुळे झाले नाही...(त्यांना थोडा माझ्या कंपनीचा चहा नेवून देणार होतो).

१९९२ जानेवारीला अंजु आणि मी आसाममध्ये गेलो होतो...आसाम थंडीमध्ये अधिकच सुंदर दिसायच, डेलिया सगळीकडे बहरला होता...माझ्या कंपनीच्या एका मॅनेजरच्या बंगल्यात उतरलो होतो... ८ जानेवारी १९९२ असावा...सकाळी ब्रेकफास्ट चालू असताना, त्यावेळचे खूप खपणारे, 'धि टेलिग्राफ' दैनिक उचलले... कलकत्याचे पेपर किमान एक दिवस तरी उशिरा अपर आसाम मध्ये पोचत असत...तो ६ जानेवारीचा पेपर असावा....पहिल्याच पानावर डावीकडच्या स्तंभात बातमी - गोडसे वारले होते...

पहिल्यांदा आश्चर्य वाटले... गोडशांच्या जाण्याची बातमी पहिल्या पानावर कलकत्याच्या इंग्लीश पेपरात? वसंत सरवटे जाण्याची बातमी मी अजून टाइम्स ऑफ इंडियाच्या पुण्याच्या आवृत्तीत मुख्य पानांमध्ये पहिली नाहीये!

अंजु विणकाम करत समोरच बसली होती... गोडसे गेले म्हणालो...एक उदासी आली....बराच वेळ टिकली...

आज पुन्हा एकदा वाटत, सदानंद रेग्यांच्या भाषेत, आमची वही रोज थोडीथोडी कोरी होत चाललीय....गोडसे, धोंड, सारंग, सरवटे... यातील तिघांना/शी (सारंग सोडून) बिनधास्त लिहायचो/ बोलायचो ... आणि त्यांच्या बद्दल, होतय तो पर्यंत, बिनधास्त लिहीत राहीन...

... आणि आज गोडसे म्हटलं की पहिल्यांदा आठवतात आसामचे बहरलेले डेलियाच ... नंतर आठवते रेगेंची  त्यांच्या वरची कविता...

"....
 सर्वत्र गोडसे बसलेले असतात;
(ते अर्थात आपणांस दिसत नाहीत.)
 ....
 पाबळच्या एस्टी स्टँडवर
मस्तानी जातीनं येते
घेऊन आपल्या समाधीवरची चादर
"रफ़ू करून द्या."
गोडसे गोडसं हसतात
नि चादर हिर्वीहिर्वी जर्द होऊन जाते....
...."



वाङ्मय शोभेच्या जानेवारी १९४० च्या अंकात हे निवेदन होत :

स्पष्ट उल्लेख मला सापड्ला नसला तरी, खालील, जानेवारी १९४०चे, उत्कृष्ट मुखपृष्ठ गोडसे (द. गो  नाही!) किंवा वसंत केळकर यापैकी एकाने किंवा दोघांनी मिळून केले आहे. 

सौजन्य: वाङ्मय शोभा, कलावंतांचे उत्तराधिकारी, बुकगंगा.कॉम 

 उजव्या बाजूच वाचाल तर लक्षात येईल की गोडश्यांनी या अंकासाठी कै. माधव ज्यूलियन (२१/१/१८९४-२९/११/१९३९), ज्यांचे नुकतेच चटका लावणारे - केवळ ४५व्या वर्षी- निधन झाले होते, यांचे रेखाचित्र काढले होते. ते मात्र मला ऑनलाईन अंकात मिळाले नाही.

Painting and Writing Souls...August Stindberg err Strindberg by Edvard Munch @125

Year 2017 is 125th anniversary of August Strindberg's portrait by Edvard Munch

I first came to know about  August Stindberg because I fell in love with his quote, used as an epigram by the late  G A Kulkarni's (जी ए कुलकर्णी) for his book "Pingla Vel"  (पिंगळा वेळ), 1977:

"Shallow people demand variety – but I have been writing the same story throughout my life, every time trying to cut nearer the aching nerve".

dated 1892, Location: Museum of Modern Art, Stockholm, Sweden 

Henrik Bering, WSJ, May 23 2012 writes:

“…While living in Paris in 1895, the Swedish author and playwright August Strindberg asked his friend Edvard Munch to create a portrait of him. Presented with the resulting lithograph, Strindberg was not entirely satisfied: Munch had misspelled his name "Stindberg"—stind is Swedish for "stout" and carries a suggestion of pompousness—and had placed a naked woman along the border, which somewhat detracted from the seriousness of the image. At their next encounter, without saying a word, Strindberg placed a revolver on the table. Munch got the message: In the new version, he corrected the spelling and removed the lady.

From then on, their friendship deteriorated rapidly. Strindberg was given to absinthe-fueled paranoia, at one point believing that assassins were lurking next-door, playing three grand pianos simultaneously. He accused Munch of trying to kill him with a stream of gas through the wall and fired off a postcard: "Your attempt to kill me by the Pettenkofer method failed. Enjoyed the evening." Munch chose to leave town in a hurry.

Despite the tumult of their friendship, the two men were vital intellectual foils, as Sue Prideaux, the author of the superb "Edvard Munch: Behind the Scream" (2005), shows in her rich "Strindberg: A Life." They were part of a generation of writers and artists who in the last decades of the 19th century rebelled—not against science as such, Ms. Prideaux writes, but against the notion that there was a materialist explanation for everything. Instead, they strove for "a great renaissance of the soul against the intellect," she writes: "Munch was considered 'to paint souls' and Strindberg to write about them. Together they slaked the great thirst for the acknowledgment of the metaphysical."…”