मेघदूत: "नीचैर्गच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण"

G C Lichtenberg: “It is as if our languages were confounded: when we want a thought, they bring us a word; when we ask for a word, they give us a dash; and when we expect a dash, there comes a piece of bawdy.”

Friedrich Nietzsche: “Everybody wants the same, everybody is the same: whoever feels different goes voluntarily into a madhouse.”

Martin Amis: “Gogol is funny, Tolstoy in his merciless clarity is funny, and Dostoyevsky, funnily enough, is very funny indeed; moreover, the final generation of Russian literature, before it was destroyed by Lenin and Stalin, remained emphatically comic — Bunin, Bely, Bulgakov, Zamyatin. The novel is comic because life is comic (until the inevitable tragedy of the fifth act);...”

Werner Herzog: “We are surrounded by worn-out, banal, useless and exhausted images, limping and dragging themselves behind the rest of our cultural evolution.”

John Gray: "Unlike Schopenhauer, who lamented the human lot, Leopardi believed that the best response to life is laughter. What fascinated Schopenhauer, along with many later writers, was Leopardi’s insistence that illusion is necessary to human happiness."

Justin E.H. Smith: “One should of course take seriously serious efforts to improve society. But when these efforts fail, in whole or in part, it is only humor that offers redemption. So far, human expectations have always been strained, and have always come, give or take a bit, to nothing. In this respect reality itself has the form of a joke, and humor the force of truth.”

विलास सारंग: "… . . 1000 नंतर ज्या प्रकारची संस्कृती रुढ झाली , त्यामध्ये साधारणत्व विश्वात्मकता हे गुण प्राय: लुप्त झाले...आपली संस्कृती अकाली विश्वात्मक साधारणतेला मुकली आहे."

Wednesday, January 16, 2019

विसाव्या शतकापासून उत्तम कार्टून्सची गंगोत्री....140 Years of Manet's Chez le père Lathuille

Artist: Edouard Manet, 1879

courtesy: Wikipedia 

Michael Kimmelman, The New York Times, May 2011:
“...It helped that Manet painted like an angel and had a wicked sense of humor. I am indebted to Richard Dorment, the art critic of The Daily Telegraph of London, for dissecting so neatly the wry intricacies of “Chez le Père Lathuille,” which shows a mustachioed gigolo wooing a dowager on the terrace of an outdoor restaurant, his arm around her chair, his face pressed toward hers like a child’s into a candy shop window. She recoils, slightly, distractedly touching her plate, her eyes downcast, lips tight in embarrassment but ready to succumb. Ruthless and clinically spot-on, Manet’s picture even captures the hangdog eyes of the knowing waiter in the background, pausing discreetly until his clients’ transaction is completed....”

I wrote about this  picture on January 30 2012:
"I haven't seen more beautiful and funnier picture together than this all my life.

Look at the man, his both hands, middle-finger of his left, his right-hand grip on the glass. Follow his eyes. Look at his bow-tie, his sideburn, his moustache...

Is he listening to the lady at all? Is he seducing her? The lady seems to be charmed. I keep wondering what he would do next...will he kiss her lightly on the lips?...

Look at the waiter. What is he looking at or waiting for?

When I see this picture, a lot of quality pictures of 20th century, including some great cartoons, don't surprise me. Manet anticipates them.

Manet has said: Conciseness in art is essential and a refinement. The concise man makes one think; the verbose bores. Always work towards conciseness.

And what else are cartoons if not conciseness?"


Saturday, January 12, 2019

काढायचा राहून गेलेला स्वराज्यातील घोडेस्वार भालाईत.... Rembrandt, T S Shejwalkar and G A Kulkarni

John Berger, 'Portraits: John Berger on Artists', 2015: 
"... THE ESSENTIAL CHARACTER of oil painting has been obscured by an almost universal misreading of the relationship between its ‘tradition’ and its ‘masters’. Certain exceptional artists in exceptional circumstances broke free of the norms of the tradition and produced work that was diametrically opposed to its values: yet these artists are acclaimed as the tradition’s supreme representatives: a claim which is made easier by the fact that after their death, the tradition closed around their work, incorporating minor technical innovations, and continuing as though nothing of principle had been disturbed. This is why Rembrandt or Vermeer or Poussin or Chardin or Goya or Turner had no followers but only superficial imitators..... "

या वर्षी ऑक्टोबर रोजी रेम्ब्राँन्ट यांच्या जाण्याला ३५०वर्षे होणार आहेत. २०१९साल हे अधिकृतपणे रेम्ब्राँन्ट यांचे वर्ष आहे.

जीएंच्या रेम्ब्राँन्ट यांच्या बद्दलच्या दोन भाष्या कडे पहा:

"रेम्ब्राँन्टच्या चित्रांत छाया आणि प्रकाश यांना जे थोर वजन प्राप्त होते, ते कधी एकदा तरी आयुष्यात माझ्या शब्दांना लाभावे एवढीच माझी प्रार्थना आहे."

"... अद्यापही एखाद्या Rembrandt किंवा Vermeer सारख्या अद्वितीय चित्रकाराच्या कृतीची मी Tolerable copy करू शकतो, पण (काव्याप्रमाणेच) मला स्वतंत्र चित्रदृष्टी नाही. पण यामुळे झाले काय , तर एखाद्या मासिकात काव्याकडे ज्याप्रमाणे प्रथम लक्ष जाते, त्याप्रमाणेच चित्राकडे जाते...." 

जॉन बर्जर यांचे वरील अवतरण वाचून जीएंना Tolerable copyबाबत लाज वाटायचे काहीच कारण नाही. 

रेम्ब्राँन्ट यांच्या कलेचा जीएंच्या लेखनावर कसा परिणाम झाला असावा त्याचा एक अंदाज....

Sebastian Smee says : "....As with late Rembrandt, the paint is applied in ways that disrupt or interfere with the viewer’s easy access to the image. Something extra is conveyed—an awkwardness, but also a sense of deepening interest, thickening emotion, urgency...." (Prospect Magazine, 2012)

हेच जीएंच्या लेखनाचे एक प्रमुख वैशिष्ट्य आहे :  

the paint is applied in ways that disrupt or interfere with the viewer’s easy access to the image. Something extra is conveyed—an awkwardness, but also a sense of deepening interest, thickening emotion, urgency...

प्रतिमेंपर्यंत, कथेतील पात्रांपर्यंत, सहज पोचता येत नाही, थोडे जास्त सांगितले जाते- अवघडलेपणा, त्या बरोबरीने खोलावत जाणारा रस, गडद होणाऱ्या भावना, तत्परता... 

De Poolse ruiter, c.1655

कलाकार: रेम्ब्रांट (१६०६-१६६९)

सौजन्य: विकिपीडिया  
जॉन बर्जर या चित्रा बद्दल लिहतात:
 ".....It seemed to me – and it still does – a painting about leaving home.....
.... I love the painting of the Polish Rider as a child might, for it is the beginning of a story being told by an old man who has seen many things and never wants to go to bed.
I love the rider as a woman might: his nerve, his insolence, his vulnerability, the strength of his thighs. Liz is right. Many horses course through dreams here.

In 1939 units of Polish cavalry armed with swords charged against the tanks of the invading Panzer divisions. In the seventeenth century, the ‘Winged Horsemen’ were feared as the avenging angels of the eastern plains. Yet the horse means more than military prowess. Over the centuries Poles have been continually obliged to travel or emigrate. Across their land without natural frontiers the roads never end.

The equestrian habit is still sometimes visible in bodies and the way they move. The gesture of putting the right foot in a stirrup and hoicking the other leg over comes to my mind whilst sitting in a pizza bar in Warsaw watching men and women who have never in their lives mounted or even touched a horse, and who are drinking Pepsi-Cola.

I love the Polish Rider’s horse as a horseman who has lost his mount and has been given another might. The gift horse is a bit long in the tooth – the Poles call such a nag a szkapa – but he’s an animal whose loyalty has been proven.
Finally I love the landscape’s invitation, wherever it may lead."

मला हे चित्र पाहून नेहमी एका गोष्टीची  नेहमी खंत वाटते...असे चित्र एखाद्या मराठी भालाईताचे का नाही... १७वे शतक हा महाराष्ट्रातील स्वराज्याच्या उदयाचा काळ...

 त्र्यं शं शेजवलकर मराठी घोडदळातील स्वाराबद्दल लिहतात :
"...मराठयांचे वाहन शिडशिडीत पण चपळ घोडी असे. पाठलाग झाल्यास हा भालाईत स्वार पळतानां आपला भाला मागे रोखून स्वतःवरील वा घोड्यावरील वार चुकवू शकत असे व मध्ये संधी मिळाली की, आपला घोडा वळवूंन व शत्रूवर हल्ला चढवून त्याला तो त्याच्या घोड्यावरून जमिनीवर पाडी. भाल्याला फडफडणारे रंगीत निशाणही अडकविलेले असे; त्यामुळे उन्हांत चमकणाऱ्या भाल्याचे टोंक व त्याखाली धावताना फडफडणारे निशाण यांची दुरून मोठी शोभा वाटे. मराठ्यांचे घोडे व हत्ती हौसेने फारच शृंगारलेले असत.... "
(पृष्ठ : २५५, 'पानिपत १७६१', १९६१/१९९८)

शेजवलकरांच्या भाषेतील कवीत्व चित्रात बंदिस्त करायला इथे रेम्ब्राँन्ट होते कुठे?

आणखी एक: "It seemed to me – and it still does – a painting about leaving home"... या वाक्याने जीएंची आठवण पुन्हा एकदा होते...

पुस्ती (जानेवारी १३ २०१९):
 (Dr. B K Apte, "Maratha Wall Paintings (Wai, Menavali, Satara, Pune)", 1988, Introduction, Page : IX)

डॉक्टर आपटे म्हणतात की शिवाजी राजांच्या पाच (उपलब्ध) पोर्ट्रेट पैकी एकही मराठी कलावंताचे नाही... पण रेम्ब्रांट यांच्या डच देशबांधवाचे आहे.... 

द ग गोडसेंचे लिहतात:
".... शिवाजी राजांच्या अस्सल रूपाचा दाखला एका उत्साही डच चित्रकाराच्या समयसूचकतेमुळे आज उपलब्ध आहे. शिवाजी राजांना नकळत , पण प्रत्यक्ष ते समोर उभे असताना ज्या अनामिक चित्रकाराने समक्ष टिपलेले त्यांचे व्यक्तिचित्र हेच आज एकमेव अस्सल आहे. 
शिवाजी राजांनी दोन वेळा सुरतेवर चढाई केली. अर्थात कोणत्या तरी चढाईच्या वेळीच हे चित्र टिपले गेले. ....
... वखारीतून शिवाजी राजे शहरातील धुमाकूळ बघत असतानाच तेथे असलेल्या चित्रकाराने शिवाजी राजांचे रेखाचित्र त्यांना नकळत , जलदीने एका कागदावर टिपले. आज कॅमेऱ्याने टिपावे त्याप्रमाणे! असे उस्फुर्त , जलदीने ते टिपले गेले म्हणूनच ते रेखाटन आजही ताजे, टवटवीत वाटते...."
(पृष्ठ २००-२०१, समन्दे तलाश, १९८१)

Wednesday, January 09, 2019

सेम्प, सरवटे, 'हाय, हाय राईज' आणि स्टॅच्यू ऑफ युनिटी.... Sempé and Sarwate

कलाकार : जीन-जॅक सेम्प ( Jean Jacques Sempé ) १९३२-

माझ्या अत्यंत दोन आवडत्या आणि महान चित्रकारांच्यामधील समायिकता वरील आणि खालील चित्रांतून व्यक्त होत आहे ...

 'सरवोत्तम सरवटे', २००८
कलाकार: वसंत सरवटे (१९२७-२०१६)

सरदार पटेलांचा १८२मीटर उंचीचा पुतळा अलीकडे (ऑक्टोबर ३१ २०१८) बसवल्यावर , उजवीकडील चित्राची गंमत अजून वाढली आहे....

Saturday, January 05, 2019

Orwell's Depressing Book: A Saga of Jungle Hate and Lust!

“...He put his hand on her breast. Privately, Ma Hla May did not like this, for it reminded her that her breasts existed–the ideal of a Burmese woman being to have no breasts. She lay and let him do as he wished with her, quite passive yet pleased and faintly smiling, like a cat which allows one to stroke it. Flory’s embraces meant nothing to her (Ba Pe, Ko S’la’s younger brother, was secretly her lover), yet she was bitterly hurt when he neglected them. Sometimes she had even put love-philtres in his food. It was the idle concubine’s life that she loved, and the visits to her village dressed in all her finery, when she could boast of her position as a ‘bo-kadaw’–a white man’s wife; for she had persuaded everyone, herself included, that she was Flory’s legal wife.

When Flory had done with her he turned away, jaded and ashamed, and lay silent with his left hand covering his birthmark. He always remembered the birthmark when he had done something to be ashamed of. He buried his face disgustedly in the pillow, which was damp and smelt of coco-nut oil. It was horribly hot, and the doves outside were still droning. Ma Hla May, naked, reclined beside Flory, fanning him gently with a wicker fan she had taken from the table....”
The passage above, one of the 'juiciest' from the book, is from  George Orwell's 'Burmese Days', 1934 that I have read from cover to cover, primarily because of his essay 'Shooting an Elephant', 1936.

The book is slightly depressing and also little boring.

Therefore, I was quite pleasantly surprised to find the following cover of one of its editions. If I had read this version, some electricity- emanating from the cover- would have flowed though my body!

1952, Artist(s): Unknown

Apparently it's an attempt to "connect it to Helga Moray’s 1934 novel Tisa, which declares “She Was his Captive but He Was her Slave” on its 1953 Popular Giant reprint." ('American pulp : how paperbacks brought modernism to Main Street' , 2014 by Paula Rabinowitz).

 This all is so hilarious!

Thursday, January 03, 2019

तातांच्या १० कविता (सुद्धा)....My Father's Poetry

आज जानेवारी ३, २०१९, माझी आई (१०/१०/१९३७ - ३/१/२००६) जाऊन १३ वर्षे झाली. 

माझ्या वडिलांनी (१८ जून १९३६ - ) आयुष्यात प्रचंड लेखन केलं - स्वतंत्र पुस्तके, अनुवाद, अग्रलेख, नाटक, परीक्षणे  वगैरे.... तुम्हाला ते बहुतेक माहित नाहीत कारण ते कोणत्याही साहित्य कंपूत जॉईन झाले नाहीत....

मी त्यांच्या लेखनाचा मोठा फॅन होतो/ आहे.... त्यांनी कविता सुद्धा लिहल्या ... त्यातील १० अजून प्रसिद्ध न झालेल्या कविता खाली देतोय....  


जीव खालीवरी
आलो येथवरी
जावू कुठेवरी
भान नाही ।१।
हासडून सारे
नात्याचे दोरे
जाणार कुठे?
नव्हते ठरले।२।
डोळ्यात पाणी
तोलते पापणी
दिवे अंतःकरणी
अंधाराचे ।३।
खांद्यावर वहावे
वेताळांचे थवे
छबिने शिणावे
अनुतापाचे ।४।
पायघड्या रक्ताच्या
माझ्याच जखमांच्या
कळकल्या सुखाच्या
गळाभेटी ।५।
अवकाश विशाळ
खंदले पाताळ
दशदिशा धुंडाळ
कुणासाठी ।६।
सुटलेली साथ
विझलेली वात
हरलेली मात
हातोहात ।७।
बेरंग ठिगळे
देहाचे दिवाळे
कलेवर स्फुंदले
पाठोपाठ ।८।
असणार नाहीस तू पुन्हा
दिसणार नाहीस तू पुन्हा
देणार नाहीस तू पुन्हा
सामक्ष्य सुखाचे ।९।


।। सोळा ओळीं मरण ।।

अशीच येते झुळुक सरसर
स्पर्श अगोचर गार प्रहार ।।
नंतर उरते तीक्ष्ण शिरशिरी
आणिक जातो श्वास वरवरी ।।
अवकाशातील शीत निवारा
थंड अनावर आणि बोचरा ।।
निवूनी विझाव्या उभ्या वासना
गोठाव्या नच अनवट ताना ।।
ज्या थरकापे अवघे जीवन
त्या अंताचे होता दर्शन ।।
उभे ठाकता मरण समोर
तशी गोठावी अथांब शीर ।।
सभोवती भय स्तब्ध धटींगण
कसे टळावे सरण - निमंत्रण ।।
मुक्त भोगण्या मरण आलिंगन
"मरणं शरणं गच्छामि" चे भान ।।

- नाशिक, दि. १३-९-२०१८, गणेश चतुर्थी 
करुणा सुनीत (सॉनेट)

                   - गोकर्णी

कुणी करुणा केली नाही
कुणी करतही नाही ।।

गर्दीत हरपता हे एकाकी पाय
भर मध्यान्ही जसा हरवला सूर्य ।

बंबाळ पावले तरीही कलथली नव्हती
तीळ तुटले उर, तरी करुणा केली नव्हती

ॐ करुणाकर, दयानिधी , करुणानिधी
हे बिल्ले- बिरुदे हतबल, छद्मी यादी
हे शब्द उगा निर्मिले , कुणास थांगच नाही
हुंदके, गहिवर पुरे, फिरावी करुणा - ग्वाही 

            कर्णावर केली नाही
            कुंती पौत्रांवरही नाही ।
            येशूवर केली नाही
            गांधीवरही नाही ।

कुणी करुणा केली नाही । कुणी करतही नाही ।

- नाशिक, २३-९-२०१८, अनंत चतुर्दशी इस- २०१८


वाजणारी लाठी
               - गोकर्णी

ये चल । पाऊस ऐकू ये ।

कानाने, डोळ्याने, शरीराने ,
     ये चल, पाऊस ऐकूं ये ।

गडगडाट , धडधडाट , चमचमाट ऐकूं  ये
हिरकणीच्या चुऱ्यापरी झरणारा
धों धों मुसळधार ऐकूं ये । चल ।

x         x           x

शं नो वरुणः शं नो पर्जन्यः, ये
सुखकर शंकर , मनोरम धुमधुम, ऐकूं ये।
थंडी वाजते? ऐकूं न  येते ।
रणरण पडलेले उन्ह ? कधी ऐकू येते?

x         x           x

महाभुते ईशाच्या लाठ्या , ऐकू न येती
आकाश शांत , धरा धीराची , ऐकू न येती
पवन सनन झनन , अचपळ जाणवतो
पर्जन्य पावसाळी धुरंधार ऐकू येतो

धरणीचा जीर्ण विच्छिन्न देह चेतवितो 
चल ये , हे शृंगारपर्व पाहू ये । ये पाऊस
महाभुते कधी दिसती ,
                कधी जाणवती
कधी ऐकू येती
                सारे धरणीचे सांगाती

x         x           x
मुठीत घे ।,
       कुशीत घे ।
            घट्ट मिठीत घे ।

घे सहस्रबाहू ,
           पर्जन्य गर्भात घे ।

ये चल , कवटाळत पर्जन्या भोगू ये ।
ये चल पाऊस ऐकू ये ।।

- २/१०/१८, गांधी जयंती



शतकांपूर्वी सागरतीरी मनुज उभा भन्नाट
सूर्य प्रकाशी नीट पाहतो सिंधू किनारा धीट ।1
असतां वेचित शंख -शिंपले कानी पडला नाद
अनाहूत आवाज ऐकूनि वाचा पुरती बंद ।२
सागरपृष्ठी जेथे नुसत्या खाऱ्या कभिन्न लाटा
पाहूनी तेथे अजब जादुई देवनगरीच्या थाटा ।३
त्या नगरीवर फडकत होते फडफड शुभ्र निशाण
भांबाव जीव गलबला, वाढला अनावर ताण ।।४
ओठ आवळुनी उभाच होता नग्न तिथे वाळूत
कळले नाही केंव्हा गळल्या शिंपा वाळूत ।५
जीभ चावूनी, रेतीवरती रेलुनी काळे गुडघे
गलित लुकलुक, टकमक नजरी भव्य गलबता बघे
     ०           ०          ०
रे मुग्ध मानवा कळले नाही तुला
जिंकुनी सिंधुला कोलंबस हा आला
मूळ लेखन : मिरज १९५८

नाशिक १०/१०/१८

(आंग्लकवी J. C. Squire च्या SONNET वरून)

There Was an Indian by SIR J. C. SQUIRE

There was an Indian, who had known no change,
Who strayed content along a sunlit beach
Gathering shells. He heard a sudden strange
Commingled noise: looked up; and gasped for speech.

For in the bay, where nothing was before,
Moved on the sea, by magic, huge canoes
With bellying cloths on poles, and not one oar,
And fluttering coloured signs and clambering crews.

And he, in fear, this naked man alone,
His fallen hands forgetting all their shells,
His lips gone pale, knelt low behind a stone,
And stared, and saw, and did not understand,
Columbus's doom-burdened caravels
Slant to the shore, and all their seaman land.


                         थोडी थांब

पाहता वेल पाहता गंध फुलांनी न्हाली
झरना झाली सरिता सुसाट सुटली ।१
किती वर्षा कोसळल्या तेरवा परवा ,
गेल्या चटवूनि पाणी, हिरव्या झाल्या दुर्वा ।२
पाळण्यात अलवार पाहिलीस स्वप्ने निरंतर 
त्या स्वप्नांना जोजविले मी देता नच अंतर ।३
सात ऋषिंचे तारे वाहती पसरुनिया हात
कृत्तिका पाजती स्तन्य , सुख दुःखावर मात ।४
हास्य तुझे लाघवी खळखळ तरबत्तर
दृष्ट तुझी कढिते, उसळू नको घरभर ।५
घेऊनि शिदोरी भक्कम , टाक पावले पुढे
भेसूर-भयंकर होई सुखकर सरळ वाट सापडे ।६
येतां जातां तुला पाहता वाटे हुरहूर
खरोखरी ग जाशील जेव्हा सोडूनिया दूर ।७
आत्तापासून अनाम घरघर
निश्चित जाशील सोडून हे घर ।८
हुंदका दाटतो , साठते डोळाभर नीर
उंबरा लवंडून , सारशील मज दूर ।९

x          x           x

जाशील कशी तू माझ्यापासून लांब ?
बंदिस्त ठेवले हृदयी , थोडी थांब ।१०

मिरज, १९६०

     - गोकर्णी

गाण्यांच्या माझ्या शिवला मी अल्पाकाचा कोट
मिथकांच्या कालाबतूंचा मेहरपी सुरेख कोट । १
वेलपत्तींनी पौराणिक होता सजला सुंदर कोट
नखशिखान्त , बन्दगळा , अप-टु-डेट कोट । २
धच्चोट गबाळ्या उल्लूंनी तो चढविला
जणु काही तो त्यांनीच होता बेतला । ३
पैदलशी दाद मिळे , शिट्ट्यांचा नाद चाले
घातला म्हणून, घेतला म्हणून, माझे काय गेले? । ४
जरतारी, रेशमी रुबाबदार माझा कोट
नाही बिघडले , झाले बरे त्यातल्या त्यात । ५
खरा मजा हर्षोल्लास,  आहे गड्या त्यातच,
उघडे- वाघडे , नग्न - नागडे , चालत जाण्यातच । ६

- मिरज १९६०

W. B. Yeats यांच्या 'कोट' वरून

A Coat By William Butler Yeats

I made my song a coat
Covered with embroideries
Out of old mythologies
From heel to throat;
But the fools caught it,
Wore it in the world’s eyes
As though they’d wrought it.
Song, let them take it
For there’s more enterprise
In walking naked.


कसा बरे मी ?
आसपास अनायास तिथे तूं असतांना
नितळ सावळी कोमल काया ललना ।। १
देही दरवळे गंधित प्रकाश -छाया घना
तेंव्हा, तशी तिथे तूं उभी असतांना ।
            कसा बरे मो ? ।। २
०             ०             ०
इकडे, त्यांच्या चर्चा, रुक्ष रंगल्या गजाली बात
      असेल तथ्य त्यातही, ताणल्या शिरा, तावात ।।
      असेलही त्यांचा त्रागा वास्तविक डांगोरा ,
      असेल तो दैनिक वृत्त संथ, रवंथ करणारा ।।
      असेलही रोष तयाचा सामूहिक ठणाणा ,
'मेरा भारत महाग' स्वरच वास्तव गर्जना ।।
०            ०             ०
हे सारे रंजक ऐकतांना
      टाईमपास फक्त गात्रांना
      च् च् च्
त्या नितळ सावल्या शामल सुंदर  
        पुतळीत गढलेला मी
              कसा बरे मी ?
जिवंत सुंदर कायेवर खिळलेले नेत्र हटवूं मी ?
              कसा बरे मी ?

मूळ कविता आंग्लकवी  W. B. Yeats
मिरज , पहिला तर्जुमा, १९६०
१२-१०-२०१८, नाशिक

ते हि नो दिवसा गताः
              - गोकर्णी
ढासळता भग्न भुईकोटं                     
वरवर कां हळहळ हंत ।१
पाडुनि मला खिंडारे
तुम्ही सजवा ओटे-दारे ।२
खोदुनि मला भगदाडे
दणादणा उभारा वाडे ।३
पाडुनी बुरुज बुलंद
कुणी चढवा इमले धुंद ।४
मम् कबंध नेऊनी माती
मातीच्या बांधा भिंती ।५
नेऊनी अस्थी पाषाण
उठवा पैस घट्ट अंगण ।६
करुनि हा देह विछिन्न
कुणी उठवा वास्तु कभिन्न ।७
पडझडता दिल्ली दरवाजा
कां उगाच गाजावाजा ?  ।८

तुम्हीच मला घडविले
तुम्हीच खिळखिळे केले ।९
ही रावांची प्राणप्रिय वास्तु
ही दुर्लक्षित उजाड परंतु ।१०
कां दोष देवूं "कर्माला"
नेवू दे ज्याला त्याला ।११
रावांनी भोगले सर्वांगी जीवन
त्या रावांची याद ही झांली क्षीण ।१२

- करमाळा , मे १९६९

* छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जामात बजाजी निंबाळकर यांच्या घराण्यातले रावरंभा निंबाळकर निजामाच्या दरबारी मोठे मनसबदार होते. त्यांच्या जहागिरीची राजधानी करमाळा (जि. सोलापूर) होती.

असाच मिरजेचा भुईकोट किल्ला नामशेष झाला. काप गेले, भोके उरली! *


                                          - गोकर्णी
अर्क वसंताचा सारा साठला कुणात ?
            तुझ्या मधुकरात ।१।
मदन अनंगवास गवसतो कशात ?
          तर्रर तुझ्या शरीरात ।२।
रात्रीचा काळोख किर्रर दिसतो कशात ?
           तुझ्या सडक कुंतलात ।३।
पर्वतराजी शिखर भासती कशात ?
           तुझ्या उभार वक्षात ।४।
धरतीचे आर्त सर्व जागते कुणात ?
       तुझ्या अनावर हुंदक्यात ।५।
ओढ, प्रेम , ध्यास मोह आढळती कुठे ?
       तुझ्या संयत मधुर वाणीत ।६।

व्रत - सांगता, सुकृत पारणे फिटते कुठे?
    तुझ्या सैल मृदू कवेत ।७।
चांदण कोजागिरीत चिंब व्हावे कसे
      आसूस तव चुंबनात जसे ।८।
अविरत नव प्रेमाचा वाटतो का आधार
    आलिंगनी तुझ्या सारांश समीप नवथर ।९।

वसई , १९५८
पुनर्लेखन  विजयादशमी १८-१०-१८

प्रेरणा Robert Browning यांची Summum Bonum, 1889

All the breath and the bloom of the year in the bag of one bee:
All the wonder and wealth of the mine in the heart of one gem:
In the core of one pearl all the shade and the shine of the sea:
Breath and bloom, shade and shine, wonder, wealth, and--how far above them--
Truth, that's brighter than gem,
Trust, that's purer than pearl,--
Brightest truth, purest trust in the universe--all were for me
In the kiss of one girl