मेघदूत: "नीचैर्गच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण"

समर्थ शिष्या अक्का : "स्वामीच्या कृपाप्रसादे हे सर्व नश्वर आहे असे समजले. पण या नश्वरात तमाशा बहुत आहे."

G C Lichtenberg: “It is as if our languages were confounded: when we want a thought, they bring us a word; when we ask for a word, they give us a dash; and when we expect a dash, there comes a piece of bawdy.”

Friedrich Nietzsche: “Everybody wants the same, everybody is the same: whoever feels different goes voluntarily into a madhouse.”

Martin Amis: “Gogol is funny, Tolstoy in his merciless clarity is funny, and Dostoyevsky, funnily enough, is very funny indeed; moreover, the final generation of Russian literature, before it was destroyed by Lenin and Stalin, remained emphatically comic — Bunin, Bely, Bulgakov, Zamyatin. The novel is comic because life is comic (until the inevitable tragedy of the fifth act);...”

सदानंद रेगे:
"... पण तुकारामाची गाथा ज्या धुंदीनं आजपर्यंत वाचली जात होती ती धुंदी माझ्याकडे नाहीय. ती मला येऊच शकत नाही याचं कारण स्वभावतःच मी नास्तिक आहे."
".. त्यामुळं आपण त्या दारिद्र्याच्या अनुभवापलीकडे जाऊच शकत नाही. तुम्ही जर अलीकडची सगळी पुस्तके पाहिलीत...तर त्यांच्यामध्ये त्याच्याखेरीज दुसरं काही नाहीच आहे. म्हणजे माणसांच्या नात्यानात्यांतील जी सूक्ष्मता आहे ती क्वचित चितारलेली तुम्हाला दिसेल. कारण हा जो अनुभव आहे... आपले जे अनुभव आहेत ते ढोबळ प्रकारचे आहेत....."

John Gray: "Unlike Schopenhauer, who lamented the human lot, Leopardi believed that the best response to life is laughter. What fascinated Schopenhauer, along with many later writers, was Leopardi’s insistence that illusion is necessary to human happiness."

Justin E.H. Smith: “One should of course take seriously serious efforts to improve society. But when these efforts fail, in whole or in part, it is only humor that offers redemption. So far, human expectations have always been strained, and have always come, give or take a bit, to nothing. In this respect reality itself has the form of a joke, and humor the force of truth.”

विलास सारंग: "… . . 1000 नंतर ज्या प्रकारची संस्कृती रुढ झाली , त्यामध्ये साधारणत्व विश्वात्मकता हे गुण प्राय: लुप्त झाले...आपली संस्कृती अकाली विश्वात्मक साधारणतेला मुकली आहे."

Thursday, July 02, 2020

अन् कोसळला भुईवर होऊन खाक... होऊन खंक...The Lament for Icarus

याची कुंडली निघाली दरोबस्त दगलबाज.
नजर केले तिनं  त्याला मेणचटलेले पांचट पंख.
हेच पंख फुलवीत निघाला हा सूर्यबिंब गिळायला
अन् कोसळला भुईवर होऊन खाक... होऊन खंक
(इकारस, सदानंद रेगे, 'निवडक सदानंद रेगे', १९९६- २०१३, पृष्ठ २६)

Robin Waterfield, 'The Greek Myths: Stories of the Greek Gods and Heroes Vividly Retold', 2011:
"…Within his cell, Daedalus fashioned for himself and his son strong wings. Great eagle feathers covered a light wooden frame, which could be strapped to the arms. The feathers were coated with wax, both to glue them to the frame and to make them strong enough to bear the weight of a human being. When all was ready, the two of them, man and boy, perched on the window ledge of their lofty prison and launched themselves into the air.

Daedalus’ latest invention was astounding: human beings could fly! As they began to flap and glide their easy way toward Sicily, Daedalus warned Icarus to steer a middle course. “The peril stands equal, my son,” he said. “If you fly too low, the hungry waves may lick up and drown you; but if you fly too high, the sun may melt the wax which binds your wings together. Fly not too high, my son!”

Again and again the anxious father had to warn his son about the danger, and every time Icarus obeyed at first, but soon began to experiment, as teenagers will, with the limits of his father’s marvelous invention. He swooped and soared to his heart’s delight, and Daedalus was pleased to see that the wings were sturdy enough to stand this much stress. But in such hazardous ventures, one mistake is all that is needed. Icarus rose too high in the sky, preparing for a joyous dive. The wax melted, the feathers fell off, and the boy plummeted headlong to his death in the sea.”

"The Lament for Icarus", 1898 by Herbert James Draper (1863- 1920)

Tuesday, June 30, 2020

Friday, June 26, 2020

काफ्कांचे 'दि कासल' आणि जी एंचा मठ....K and S

Franz Kafka, The Castle:
"...But do you think your entire earlier life is so submerged (except of course for the landlady, who won’t let herself be forced down with it) that you no longer know how hard one must fight to get ahead, especially if one is coming up from the depths? How one must use everything that can somehow give one hope?..." 

या विषयावरती जमल तर जास्त लिहायची इच्छा आहे. ही पोस्ट फक्त सुरवात समजावी.

इंग्लिश विकिपीडिया 'दि कासल', १९२६ची ओळख अशी करून देतो:
" In it a protagonist known only as K. arrives in a village and struggles to gain access to the mysterious authorities who govern it from a castle. Kafka died before finishing the work, but suggested it would end with K. dying in the village, the castle notifying him on his death bed that his "legal claim to live in the village was not valid, yet, taking certain auxiliary circumstances into account, he was permitted to live and work there". Dark and at times surreal, The Castle is often understood to be about alienation, unresponsive bureaucracy, the frustration of trying to conduct business with non-transparent, seemingly arbitrary controlling systems, and the futile pursuit of an unobtainable goal."

 जी ए कुलकर्णींची कथा 'स्वामी', १९७३ वरकरणी ह्याच्या अगदी उलट आहे अस वाटेल कारण स्वामीला तर फसवून मठात ऐषोआरामात डांबल आहे. पण वास्तव तस नाहीये. 

स्वामीचा legal claim, K सारखा, to LEAVE the convent (मठ) is judged as not valid... 'स्वामी' कथा सुद्धा 'dark and at times surreal' आहे ....तसेच ' is often understood to be about alienation, unresponsive bureaucracy, the frustration of trying to conduct business with non-transparent, seemingly arbitrary controlling systems, and the futile pursuit of an unobtainable goal.'

किंवा असही म्हणता येईल की जिथे  'दि कासल' संपते तिथे 'स्वामी' सुरु होते पण तरी काही बदलत नाही.... तेच alienation, unresponsive bureaucracy, the frustration of trying to conduct business with non-transparent, seemingly arbitrary controlling systems, and the futile pursuit of an unobtainable goal... सुरूच राहतात. 

ह्या सगळ्याला कदाचित एकच रुपेरी किनार आहे... माणसाचा झगडा आणि आशा

कलाकार : Tom Humberstone, The New Statesman

Thursday, June 25, 2020

कधीच न संपणारे सांगली आकाशवाणीवरचे 'हम होंगे कामयाब'...The Emergency@45

४५ वर्षांपूर्वी , जून २५ १९७५ रोजी, आज देशात आणीबाणी लावली गेली.

त्यावेळचे माझे ११-१२ वीचे अस्वस्थ करून टाकणारे दिवस (काहीसे कोरोनामुळे आत्तासारखेच) मला आठवतात (माझ्या डोळ्यादेखत माझ्या मित्राला अटक झाली)...शिस्तीचे मला माहित नाही पण दहशतीचे वातावरण पहिले कित्येक महिने तयार झाले होते.....

गरुडपुराणासारखे सांगली आकाशवाणीवर 'हम होंगे कामयाब' रट लावत असे ...

ज्यावेळी मी पुढे 'जाने भी दो यारों' सिनेमात ती दोघे (नसीरुद्दीन शाह, रवि वासवानी) ते गाणे म्हणत शेवटी फासावर जातात हे पहिले त्यावेळी सर्वात जास्त हसू आले....(त्यांनी विनंती केली असेल की ह्या गाण्यापेक्षा आम्हाला फासावर चढवा !)....

अध्यक्षीय भाषण : दुर्गा भागवत , कऱ्हाड साहित्य संमेलन, १८ नोव्हेंबर १९७५:
"...सांगण्याचा हेतू काय की, माणसाची स्वत्वाची स्वतःच ठरवलेली कसोटी असल्याशिवाय सर्वसामान्य लोकांच्या नाममात्र कसोट्यांवर भिस्त ठेवून लौकिक यश कितीही पदरात पडलं, तरी त्यामुळे त्या तथाकथित विचारवंताला भविष्यकाळाचं निदान करणं जमत नाही. भविष्यकाळात बघण्याची दृष्टी असल्याशिवाय कुठलीही मानवी समस्या खऱ्या रितीनं आकलन करणंही शक्य नसतं. उज्ज्वल भविष्य घडविण्यासाठी, आपला व समाजाचा अभिमान व अस्मिता टिकवण्यासाठी संघर्षमय इतिहासाच्या अनुषंगानंच बुद्धिजीवी माणसं वर्तमान परिस्थितीचं वास्तवदर्शन घेऊ शकतात, आणि आपला रास्त अभिमान कायम राखू शकतात. 'स्वतःच्या लायकीच्या जाणिवेतच आपली खरी सुरक्षितता असते' हे ट्रूमिनचं वाक्यदेखील या संदर्भात विसरता येत नाही..."

Tuesday, June 23, 2020

Ascending and Descending to Nowhere...एम सी इशर आणि स्वामी मधील मठ

नीरज (गोपालदास सक्सेना), मेरा नाम जोकर, 1970:
"...दुनिया ये सर्कस है
सर्कस  में
बड़े को भी, छोटे को भी, खरे को भी
खोटे को भी, दुबले भी, मोटे को भी
नीचे से ऊपर को, ऊपर से नीचे को
आना-जाना पड़ता है..."

आमच्या मिरजेच्या घरात लाकडी जिना होता. खूप पायऱ्या नव्हत्या  त्याला. दिवसात कित्येक वेळा मी त्याचा वापर करत असे.

आम्हा सगळ्यांना त्याची इतकी सवय होती की आवाजावरून समजत असे कोण जिन्यात आहे आणि कोणत्या पायरीवर आहे.  (अनेकवेळा कोणी त्याचा वापर करत नसताना सुद्धा त्याचा आवाज येत असे!)

एखादे वाद्य ऐकल्यावर एखाद्याला वादक ओळखू येतो तसे जिना आम्ही वाचू शकत असू.

मिरज सुटून आता जवळजवळ ३५ वर्षे झाली.  मात्र त्याचा आवाज शेवटपर्यंत माझ्या बरोबर राहील.

ती माझी Ascending and Descending ची आयुष्यातील सुरवात!

एम सी इशर यांची चित्रे मी लहानपणा  पासून अनेक पुस्तकातून, अनेक ठिकाणी पहात आलो आहे. त्यांनी एक प्रकारचे मायाजाल माझ्यासाठी तयार केले आहे.    

ह्या चित्राचे नाव आहे 'Ascending and Descending' आणि ते तयार झाले १९६० मध्ये- माझ्या जन्म वर्षात. जणू मला ही त्यांच्या कडून भेटच मिळाली.

Steven Poole, The Guardian, June 2015:
"...The mathematical trickery in Ascending and Descending’s staircase is not the subject of the image. Escher was never a surrealist. But in this picture, it becomes clear that he was a kind of existentialist. He had long admired Dostoyevsky and Camus, and in a letter to a friend while he was working on Ascending and Descending he explained: “That staircase is a rather sad, pessimistic subject, as well as being very profound and absurd. With similar questions on his lips, our own Albert Camus has just smashed into a tree in his friend’s car and killed himself. An absurd death, which had rather an effect on me. Yes, yes, we climb up and up, we imagine we are ascending; every step is about 10 inches high, terribly tiring – and where does it all get us? Nowhere.”..."

Wikipedia: "Escher suggests that not only the labours, but the very lives of these monk-like people are carried out in an inescapable, coercive and bizarre environment.".....अरे, हा तर जीएंचा स्वामीमधील मठच!