मेघदूत: "नीचैर्गच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण"

G C Lichtenberg: “It is as if our languages were confounded: when we want a thought, they bring us a word; when we ask for a word, they give us a dash; and when we expect a dash, there comes a piece of bawdy.”

Friedrich Nietzsche: “Everybody wants the same, everybody is the same: whoever feels different goes voluntarily into a madhouse.”

Martin Amis: “Gogol is funny, Tolstoy in his merciless clarity is funny, and Dostoyevsky, funnily enough, is very funny indeed; moreover, the final generation of Russian literature, before it was destroyed by Lenin and Stalin, remained emphatically comic — Bunin, Bely, Bulgakov, Zamyatin. The novel is comic because life is comic (until the inevitable tragedy of the fifth act);...”

Werner Herzog: “We are surrounded by worn-out, banal, useless and exhausted images, limping and dragging themselves behind the rest of our cultural evolution.”

John Gray: "Unlike Schopenhauer, who lamented the human lot, Leopardi believed that the best response to life is laughter. What fascinated Schopenhauer, along with many later writers, was Leopardi’s insistence that illusion is necessary to human happiness."

Justin E.H. Smith: “One should of course take seriously serious efforts to improve society. But when these efforts fail, in whole or in part, it is only humor that offers redemption. So far, human expectations have always been strained, and have always come, give or take a bit, to nothing. In this respect reality itself has the form of a joke, and humor the force of truth.”

विलास सारंग: "… . . 1000 नंतर ज्या प्रकारची संस्कृती रुढ झाली , त्यामध्ये साधारणत्व विश्वात्मकता हे गुण प्राय: लुप्त झाले...आपली संस्कृती अकाली विश्वात्मक साधारणतेला मुकली आहे."

Tuesday, January 30, 2018

लिंकनवध आणि महाराष्ट्रातील म. गांधीवधा नंतरच्या घटना....Deaths of A. Lincoln and Mahatma Gandhi

आज जानेवारी ३० २०१८ रोजी म. गांधी हत्येला ७०वर्षे पूर्ण होत आहेत. 

दुर्गा भागवत, 'अक्ष्रर', दिवाळी अंक १९९१, 'भावसंचित', २०१५:
"...गांधीहत्येनंतर ब्राह्मणांना मारहाण झाली. घरेही जाळण्यात आली. पण त्यावेळीही आम्हाला जराही उपद्रव पोहोचला नव्हता. पण आता वाढत्या जातीच्या वाढत्या हिंस्त्र दुराभिमानाच्या काळी मात्र प्रत्येक जात-जमात स्वतः काही न करता हिंसाचार मुकाटपणे स्वीकारायला शिकू पहाते आहे. त्यामुळे हिंसक कृत्यांचा विपरीत परिणामही आम्ही 'आमच नशीब' नि 'नित्याचच झाल' असे म्हणून मिळेल तेवढे सुख मिळेल तसे पदरी पाडून घेतो. आणि हिंसेचे दार बंद करू धजत नाही."

नरहर कुरुंदकर, 'शिवरात्र', साधना प्रकाशन, १९७०:


(कृतज्ञता : कुरुंदकरांच्या साहित्याचे कॉपीराईट होल्डर्स)

मी मिरजेला १९६१-१९८१ काळात राहिलो. १९८५ साली आम्ही मिरज कायमचे सोडले. .

मिरजेत गांधीवधानंतरच्या, १९४८ फेब्रुवारी,  झालेल्या घटना नेहमी थोड्या वयाने मोठ्या लोकांकडून ऐकू येत. अगदी आमच्या समोरच राहणाऱ्या हिंदु कुटुंबातील एक व्यक्ती जाळपोळ आणि लूट (arson and looting) करणाऱ्या जमावाच्या अग्रस्थानी कशी होती हे सांगितल जात असे. ती व्यक्ती आम्ही नेहमी पहात असू  (आणि थोडी भीती सुद्धा वाटत असे).

त्यानंतर गांधीवधानंतरचे ब्राह्मणांवरचे हल्ले अनेक ठिकाणी वाचनात आले, प्रामुख्याने भालजी पेंढारकरांचे आत्मचरित्र, वगैरे....काही जळलेली, अजूनपर्यंत खुणा सांगणारी, ठिकाण पण पहिली आहेत.

य दि फडक्यांनी या विषयाबाबत लिहल आहे. सगळ्यात लक्षात राहिलय दुर्गा भागवंताच्या चरित्रकार प्रतिभा रानडे यांचा लेख. त्यावेळी त्या कोल्हापुरात होत्या. आसाम मध्ये रहात असताना आम्ही जी उल्फा उग्रवाद्यांची   भीती कित्येक महिने अखंड अनुभवली ती श्रीमती रानड्यांनी, काही दिवस का होईना, कोल्हापुरातच, आपल्या घरात राहून अनुभवली.

हाच प्रकार इंदिरा गांधी हत्येनंतर शिखांबाबत झाला. अमेरिकेत डॉ॰ मार्टिन लूथर किंग, जूनियर यांची हत्या झाल्यावर बऱ्याच ठिकाणी हिंसाचार झाला. 

म. गांधींचा वध हा त्यांच्या देशवासीयाने गोळ्या मारून केला. आपल्या परमप्रिय लाडक्या नेत्याच्या असा हिंसक मृत्यू झाल्यानंतर त्याचा राग एखाद्या जाती / जमाती वरती अत्यंत क्रूरपणे काढण हे भारतात या वधानंतरच सुरु झाल का? हे भारतात किती वेळा झालय? हे भारतात कुठून आल?

१९४८ पर्यंत, १९व्या आणि २०व्या शतकात अनेक राजांच्या, राष्ट्राध्यक्षांच्या, उमरावांच्या, नोकरशहांच्या, राष्ट्रीय नेत्यांच्या, प्रमुखांच्या  हत्या जगात झाल्या होत्या. पण त्या लांबलचक यादीत म. गांधी इतका लोकप्रिय नेता फक्त एकच असावा: प्रे. एब्राहम लिंकन. दोन्ही नेते राष्ट्रपिता.

खालील परिच्छेद वाचा.

लिंकन यांच्या मृत्यनंतर अमेरिकेतील दाक्षिणात्यांच्या विरुद्ध मोठा हिंसाचार होवू शकला असता, पण केवळ नशिबाने झाला नाही. ह्यामुळे मला अस वाटत की ही हिंसाचाराची कल्पना भारतात अमेरिकेतून आली. (अर्थात हे ही ध्यानात ठेवले पाहिजे की २०व्या शतकातील इतर घटना - रशियन ऑक्टोबर क्रांती, दोन महायुद्धे आणि रक्तरंजीत भारताची फाळणी- पण याला कुठेतरी जबाबदार होत्या.)


Richard White, ‘The Republic for Which It Stands: The United States during Reconstruction and the Gilded Age, 1865-1896 ‘, 2017:
“...On Good Friday, April 14, 1865, John Wilkes Booth shot Abraham Lincoln in Ford’s Theatre in Washington, D.C. Lincoln died the next day. For a country inclined to see the war as God’s judgment on the national sin of slavery, the shooting on the day the Christian savior died was deeply symbolic. William Dean Howells was then a young journalist and aspiring novelist. He had written a campaign biography of Lincoln and been rewarded with the post of consul in Venice. Lincoln’s death, he thought, fell “upon every American like a personal calamity.” It blackened the national future, “but thank God they cannot assassinate a whole Republic: the People is immortal.”1
The People might be immortal, but who counted as “the People” was open to question. Not everyone mourned. Many Southerners, at least privately, rejoiced, and so did some Northern Copperheads, though public celebration was dangerous. That there would be vengeance was certain, but whether it would extend beyond the assassins was unclear. Calls for the extermination of the traitors were common, and most Southerners fell within the net of treason. Gen. Carl Schurz thought the Confederates should be grateful that most of their troops had already surrendered because if the Union army were still on the march the slaughter would have rivaled that of Attila the Hun. Mary Butler in Pennsylvania called for “death to all traitors,” and she included among them her cousin and suitor Frank. But calls for vengeance quickly narrowed first to the Southern leadership and then to the assassins themselves.
With rage focused on Booth and his fellow conspirators, real and imagined, the nation gave way to grief. “A Nation in Tears” read the Chicago Tribune’s headline on April 17. The trial and execution of Booth’s accused co-conspirators would be far less than fair, but despite the nation’s fury, there was little violence against Confederate sympathizers....”


Abraham Lincoln’s home in Springfield, Illinois, draped in mourning. Library of Congress,

No comments: