A Special Prayer for the Supreme Court.....

BBC, January 12 2018:

“Four of India's most senior Supreme Court judges have warned that democracy is under threat because of the way the court is being run.

In the first ever news conference by sitting judges at India's top court, they said Chief Justice Dipak Misra was ignoring rules and assigning cases according to his own preferences.

Chief Justice Misra has not responded.

The event has prompted Prime Minister Narendra Modi to hold an emergency meeting with his law minister....”
 

T C A Srinivasa-Raghavan January 15, 2018, Business Standard:

“Judges have been making news for centuries, for good, bad, right and wrong reasons. They wield enormous power because they decide what is ok and what is not in what governments do. In that sense they are the real bosses of any country...

.... The Indian Supreme Court became “lions under the throne” when Jawaharlal Nehru brought in the fourth amendment in 1955 to show the judiciary its place as far as ruling on property rights is concerned. (Just imagine what would happen if the Bharatiya Janata Party or BJP tried anything like it). 

In 1971, the Supreme Court re-asserted itself. It told Indira Gandhi to be a good girl and not be a nuisance to Indian democracy. She not only refused but also struck back by appointing loyalist judges.

There was even talk of a “committed judiciary”. Again imagine what would happen if the BJP tried anything like it...”

मागील आठवड्यातील घटनांवरून आठवलेले, पूर्वी ह्या ब्लॉगवर आलेले, एक व्यंगचित्र...

Artist: Alan Dunn (1900–1974), The New Yorker, July 21 1962

स्वातंत्र्यानंतर र धों कर्वे...अजुनसुद्धा दुर्लक्षित .... R D Karve@136

#RDKarve136
आज १४ जानेवारी २०१८, र धों कर्वेंची १३६वी जयंती 

Joseph Lelyveld, 'Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India', 2011:

"...His (Mahatma Gandhi’s) answers to conspicuous issues of rural mass poverty, underemployment, and chronic indebtedness may have been incomplete and untested. Not only did he reject birth control and recommend abstinence as a means of limiting population, but he had no scheme that addressed glaring inequities in land ownership and distribution beyond a wishful, woolly theory of “trusteeship” that basically relied on the benevolence of the wealthy..."

र धों कर्वेंकडे (१८८२-१९५३)  मी संतती नियमनाचे समाज सुधारक एवढ्या मर्यादित दृष्टीने पहात नाही. ह्या ब्लॉग वरील त्यांच्या वरच्या अनेक पोस्ट मंधून त्याचा उहापोह झालेला आहे.

पण ह्या पोस्ट मध्ये कर्वेंचे स्वतंत्र भारतात, १९४७पासून आजवर, काय चीज झाले ह्याबद्दल थोडेसे. माझी माहिती कोठून आली ते प्रत्येक ठिकाणी लिहिले आहे.

१> रामचंद्र गुहा हे महाराष्ट्रातील मराठी वर्तमानपत्रांचे आवडते इतिहासकार. त्यांचे 'India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy', २००७ पुस्तक गाजलेले, मराठीत अनुवाद झालेले. त्यातील 'Autumn of the Matriarch' ह्या प्रकरणात खालील माहिती आहे:

"...The debates on India’s population size dated from the earliest days of Independence. Social workers had set up a Family Planning Association of India in 1949. The Planning Commission had spoken of the importance of family planning since its inception in 1950–1. However, culture and economics worked in favour of large families. The biases in educational development meant that girls were still valued more as child-bearers than as wage-earners. The continuing dependence on agriculture placed a premium on children. Indian Muslims and Catholics were enjoined by their clergy to abjure family planning...."

ज्या  माणसाने आपले सर्वस्व त्याकारणी लावल होत त्या  कर्वेंचा उल्लेख संपूर्ण पुस्तकात कोठेही नाही! (गुहांच्या 'Makers of Modern India', २०१० या पुस्तकात सुद्धा र. धों चा उल्लेख कोठेही नाही.)

२> अतिडाव्या विचारसरणीच्या  'Economic and Political Weekly' च्या नोव्हेंबर २०१७मधील एका अंकात आलेल्या लेखाचे नाव आहे : 'Garibi Hatao or Garib Hatao?: India's Journey through FamilyPlanning and Poverty 'Removal''. 

त्यालेखावर आधारित timeline मध्ये कर्वेंचा उल्लेख कोठेही नाही! (लेखात कदाचित असेल.)

सौजन्य : EPW

(१९४०ची वरच्या graphic मधील नोंद पहा. हिटलरला प्रखर विरोध करणारे भारतीय  Eugenics चे कसे पुरस्कर्ते होते ते पहा. )

३> आता वळतो माझ्या सर्वात भरवशाच्या source कडे- य दि फडके लिखित पुस्तक 'र.धों. कर्वे', १९८१

ह्या पुस्तकातील दोन छोटे परिच्छेद वाचा. 

 भारताच्या पहिल्या आरोग्यमंत्री श्रीमती राजकुमारी अमृता कौर (Amrit Kaur)  ह्या ख्रिस्ती होत्या, महात्मा गांधींच्या कट्टर अनुयायी होत्या - त्यांच्या आश्रमात राहिल्या होत्या आणि त्या संतती नियमनाची साधने वापरायच्या विरुद्ध होत्या. त्या गांधीजींप्रमाणेच आणि ख्रिस्ती धर्माच्या कलानुसार आत्मसंयमनाच्या (abstinence) पुरस्कर्त्या होत्या. (ख्रिश्चन धर्माच्या संतती नियमनाबद्दलच्या दृष्टिकोनांबद्दल हे वाचा.)

पंडित नेहरूंचा कुटुंबनियोजनाला किमान १९५२पर्यंत गुळमुळीत पाठिंबा होता. त्यांना ती गोष्ट १९५२पर्यंत महत्वाची वाटतच नव्हती. शिवाय, वर श्री. गुहा म्हणतात त्याप्रमाणे, बहुसंख्य मुसलमान आणि ख्रिस्ती लोक (केंद्रीय आरोग्यमंत्र्यांसकट!) त्यांच्या धर्मामुळे कुटुंबनियोजन नाकारत होतेच.

१९५०साली भारत सरकारने कर्वेंना संततिनियमनासाठी लागणाऱ्या रबरी टोप्या आयात करू दिल्या नाहीत.  

यदिंच्या पुस्तकातील या महत्वाच्या गोष्टींचे उल्लेख गुहांच्या पुस्तकात नाहीत.  

थोडक्यात म्हणजे कर्वेंना आर्थिक किंवा नैतिक - कुठलाही पाठिंबा स्वतंत्र, निधर्मी भारताच्या पुरोगामी  पंतप्रधानाच्या कॅबिनेटने जवळजवळ त्यांच्या मृत्यूपर्यंत दिला नाही. १९५८साली त्यांच्या वडिलांना भारतरत्न देण्यात आले, रधोंना मात्र कुठलाही पुरस्कार मिळाला नाही.

वासुदेवशास्त्री खरेंची पद्मावती....Vasudev Shastri Khare and Padmavati

शेवटी 'पद्मावती'...सॉरी 'पद्मावत' २५जानेवारी २०१८रोजी प्रकाशित होणार....

मागे फेसबुक वर लिहल्याप्रमाणे, वासुदेवशास्त्री खरे (१८५८-१९२४) यांच्यावरचा चिंतामणराव कोल्हटकरांचा लेख ('बहुरूपी', १९५७) हा जगातील मी वाचलेल्या सर्वोत्कृष्ट लेखातला एक आहे. (त्र्यंबक शंकर शेजवलकरांनी लिहलेला मृत्युलेख सुद्धा उत्कृष्ट आहे.)

प्रत्येकवेळी वाचताना हसू येत, त्यांच्या ज्ञानाचा हेवा वाटतो आणि शेवटी डोळे किंचित ओलावतात. एक थोर इतिहासकाराला जो skepticism (शंकेखोरपणा) लागतो तो त्यांच्यात होता.  Self deprecating humor होता. डोळसपणा होता. कवीत्व होत. प्रचंड साधेपणा होता.  संपत्ती आणि प्रसिद्धी यांची हाव नव्हती. धर्माच- पूजापाठाच अवडंबर नव्हत.  दांभिकपणा नव्हता. संसारी होते. शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण झाले होते. छान गायचे. काबाड कष्ट करायचे.

ज्या गावात मी लहानाचा मोठा झाला, त्या मिरजेत असा माणूस होऊन गेला याचा मला अभिमान वाटतो. माझ्या आज्जी आजोबांचे लग्न होण्यापूर्वीच शास्त्रीबुवा वारले होते तरी  मी त्यांच्याशी गप्पा मारू शकलो नाही (ते गप्पा मारायला येणाऱ्याला विन्मुख पाठवत नसत म्हणे) याचा मला विषाद वाटतो!

खरेंचे शिवसंभव (१९१९) नाटक लोकप्रिय झाले पण त्यावर वाद झाला होता. चिंतामणरावांनी जेंव्हा खरेंकडे ऐतिहासिक नाटकाची मागणी केली त्यावेळी त्यांचा संवाद जो झाला तो वाचण्यासारखा आहे.

यामध्ये, योगायोगाने, शाहू महाराजांचे अतिशय हृद्य असे व्यक्तिचित्रण झाले आहे. केवढ्या मोठ्या मनाचा, विनोद बुद्धी असलेला , रसिक असा तो राजा होता हे मला पुन्हा एकदा समजले.

(सूचना : ही attachment डाउनलोड करून मोठी करून वाचा. सुस्पष्ट आहे. )

सौजन्य : चिंतामणराव कोल्हटकरांच्या साहित्याचे कॉपीराईट होल्डर्स

आता वाचा शास्त्रीबुवांनी कोल्हटकरांना दिलेला सल्ला, जो भारतातील सर्व कलावंतांनी वाचण्यासारखा  आहे: <"सर्व प्रसंग , ऐतिहासिक असतील . पण तो अमुकच ठिकाणचा इतिहास आहे, असे तुम्हांला म्हणता येणार नाही".>

(p. s. शेवटी  न चि केळ्करांना ['तोतयाचे बंड नाटकाचे लेखक] मारलेला टोला पहा... सदाशिव भाऊंच्या तोतया चा उपयोग नाटककार निर्माण करायला तरी किमान झाला! )

त्या नंतर खरेंनी कोल्हटकरांच्या बलवंत संगीत मंडळी साठी उग्रमंगल नाटक (१९२२) लिहले.... त्यातील एक पात्र होते 'राणी पद्मावती', जी भूमिका दीनानाथ मंगेशकर करत असत!

Why NOT Work On Being a Better Fish: Pravasi Bharatiya Divas

Today January 9 2018 is Pravasi Bharatiya Divas (प्रवासी भारतीय दिवस)

Stephen Jay Gould:

"We are here because one odd group of fishes had a peculiar fin anatomy that could transform into legs for terrestrial creatures; because the earth never froze entirely during an ice age; because a small and tenuous species, arising in Africa a quarter of a million years ago, has managed, so far, to survive by hook and by crook."

Artist: Mick Stevens, The New Yorker, September 2016

... (इतर नाटककारांसारखी) त्याच्यामध्ये शेकडो वाक्ये जी येतात ती वाक्ये तेंडुलकर लिहीत नाहीत... Vijay Tendulkar@90

#विजयतेंडुलकर९० 
#VijayTendulkarAt90
Today January 6 2018 is 90th birth anniversary of Vijay Tendulkar (विजय तेंडुलकर) 6/1/1928-19/5/2008  

पृष्ठ ६७, 'अक्षर गंधर्व : सदानंद रेगे: मुलाखत-डायरी-पत्रे', १९८७ , प्र श्री नेरुरकर

Artist: Vasant Sarwate (वसंत सरवटे), Lalit, August 2008 (ललित ऑगस्ट २००८)

माझ्या आईच्या पोर्ट्रेटवर बसलेली माशी...To Be a Man and Mortal...

Today January 3 2018 is my mother's 12th death anniversary

जी ए कुलकर्णी, ऑर्फियस (१९७३), पिंगळावेळ, १९७७ :

"... उलट असे पहा, प्रत्येक सुंदर वस्तू संपणार  किंवा तू स्वतः नाहीसा होणार  हे जाणवताच  तू जास्त उत्कटपणाने, हावरेपणाने तिचा भोग घ्यायला हवास , तुझा प्रवास अगदी तात्पुरता  आहे  आणि या वाटेने  पुन्हा कधी येण्याची  तुला संधी  मिळणार नाही हे एकदा हाडात रुजले , की एखादे  रानफुल देखील  स्वतःच्या   गूढ , अव्दितीय  सौन्दर्याने तुला भारून टाकील ..."

Priam the king of Troy:

"Only we humans can know, endowed as we are with mortality, but also with consciousness, what it is to be aware each day of the fading in us of freshness and youth; the falling away, as the muscles grow slack in our arms, the thigh grows hollow and the sight dims, of whatever manly vigor we were once endowed with. Well, all that happens. It is what it means to be a man and mortal."

on the left, 'Portrait of a Woman of the Hofer Family', ca 1470

Artist: Unknown

हॉफेर-बाईंच्या पागोट्यावरील माशी पहा...त्या उत्कृष्टपणे चितारलेल्या माशीबद्दल असं म्हटल जात: "The superbly detailed black fly that crawls across this woman’s white headdress is both a proof of the unknown German artist’s skill and a sinister suggestion of mortality and decay."

on the right, my mother c1957

उजवीकडचा माझ्या आईचा फोटो, त्यावेळच्या एका  प्रसिद्ध (आणि महागड्या), लक्ष्मी रोड, पुणे येथील , फोटो स्टुडिओत काढला आहे. माझ्या वडिलांनी त्यांना अजिबात न परवडणारे पैसे त्यासाठी खर्च केले होते. आईला केसात फुल घालून यायला फोटोग्राफरनी सुचवले होते. ते दोघे त्यावेळी, प्रेमविवाहानंतर नुकतेच, जवळजवळ कफल्लक होते.  तिच्या गळ्यातले मणिमंगळसूत्र पहा. तेवढा एकच दागिना तिच्याकडे होता.

त्या फोटोचे खूप कौतुक आजपर्यंत मी बऱ्याच लोकांकडून ऐकले आहे. मी ऐकल आहे की फोटोस्टुडिओत काही आठवडे  तो 'display' वर सुद्धा होता.

डावीकडील १४७० सालचे, सुन्न करणारे, 'पोर्ट्रेट ऑफ ए वूमन ऑफ दि हॉफेर फॅमिली' चित्र २०१७मध्ये पाहिल्यावर वाटले,  मी ती आईच्या फोटोतील माशी आई जाईपर्यंत जणू पहातच नव्हतो...

फेसबुकावरील स्मारके -२....Memorials on Facebook-II

ह्या शतकाच्या जवळजवळ प्रारंभी पासून मी मराठी साहित्याला/इतिहासाला  प्रचंड मोठ्या प्रमाणात डिजिटायझेशनची तातडीची गरज आहे हे सांगत आहे... ह्या ब्लॉग वर त्या स्वरूपाचे लेखन जागोजागी आहे....

मराठीतील कित्येक दिवंगत लेखक, मासिके, वर्तमानपत्रे- ते टिकायचे असतील तर-  इंटरनेट वर उपलब्ध होणे आवश्यक आहे...

'वाङ्मय शोभा'च्या पाठोपाठ माणूस , सत्यकथा, मौज, ललित (?) यांचे सर्व अंक उपलब्ध होणार असे ऐकून आहे ... हे अत्यंत स्वागतार्ह आहे....

पण त्यातील प्रत्येक गोष्ट searchable पाहिजे ... उदा: बुकगंगा वरचे 'वाङ्मय शोभा' चे अंक searchable नाहीयेत .... त्यामुळे गुगल सर्च मध्ये 'वाङ्मय शोभा' मधील result केंव्हाच येत नाही... आवडो न आवडो, विकिपीडिया आणि गुगल जे विसरत, ते हळूहळू सगळे विसरतात!

मराठी वर्तमानपत्रे, काही मासिके  याबाबत बोटचेपी भूमिका घेत आहेत कारण त्यातील बरेच जण ब्लॉग, विकिपीडिया, फेसबुक, व्हाट्सएप, इंटरनेट मंडळे यांना आपला प्रतिस्पर्धी मानायला लागले आहेत (आणि ते बऱ्याच प्रमाणात खर आहे!).  त्यामुळे ते त्यांचा बऱ्याचदा  उल्लेख सुद्धा करत नाहीत. (इंग्रजी मधील प्रसिद्ध वर्तमानपत्रे, छापलेली मासिके  मात्र त्यांचा उल्लेख आता जास्त करायला लागले आहेत.)

मराठी वर्तमानपत्रांचे भविष्य काय याबद्दल मला काहीही अंदाज नाही पण सध्या त्यांचा एक महत्वाचा उपयोग म्हणजे फेसबुक आणि व्हाट्सएपला फीड किंवा  विकिपीडिया बदला साठी संदर्भ म्हणून आहे. म्हणजे बरीच लोक वर्तमानपत्रे सोशल मीडिया वरती छायाचित्राच्या स्वरूपात फक्त पाहतात.

मराठी वर्तमानपत्रांकडून,  मराठी लोकांच्या सर्व प्रकारच्या इतिहासाचे जतन करण्या बाबत thought-leadership ची अपेक्षा मी तरी करत नाही.

मराठीभाषेला डिजिटायझेशनच्या चळवळीची जास्त गरज आहे कारण सध्या त्यात लिहणारे बरेच जण 'wheel reinvent' केलेल्या आवेशाने लिहीत असतात. १९-२०व्या शतकात मराठीत विविध विषयावरती प्रचंड लेखन झाले आहे. त्यातले बरेच पुस्तक स्वरूपात प्रसिद्ध सुद्धा झालेले नाही. ज्या लेखनाची पुस्तके झाली ती बाजारपेठेतून केंव्हाच नाहीशी झाली आहेत आणि त्यांचे पुनर्मुद्रण व्हायची शक्यता शून्य आहे.  (बरीच लोक मला- मी प्रसिद्ध केलेल्या फेसबुक पेजवर- हे पुस्तक कुठे मिळेल असे विचारत असतात. ) लिखित शब्दांची ही अवस्था तर  चित्रांची काय वर्णावी ?  सध्या मराठीत फक्त  'committed' किंवा  'उपोयोगी' किंवा  'डाव्या'  लेखनाचा/ कलांचा  उदोउदो करण्याची फॅशन आहे. उदा: महात्मा फुले (१८२७-१८९०) यांचे बहुतांशी लेखन उत्तम स्वरूपात उपलब्ध आहे पण त्यांच्या बहुतेक समकालीनांची परिस्थिती बिकट आहे.

पण हे बदलू शकत. पुढच्या पिढ्यांना सर्व प्रकारच्या लेखनात इंटरेस्ट वाटू शकतो. त्यांच्या विचाराच्या कक्षा फार मोठ्या प्रमाणात रुंदावू शकतात. वर्तमानाचे बरे वाईटचे निकष पूर्वीच्या प्रत्येक गोष्टीला लावण्याची घाणेरडी सवय त्यांना नसू शकते. आपण काहीतरी लिहण्या किंवा बोलण्याआधी इतिहासात अस कोणी लिहिल किंवा बोललय का अशी अभ्यासू सवय त्यांना  असू शकते. अशावेळी डिजिटल presence फार उपयोगी पडू शकतो.

Starting August 15 2007, over the past decade and more, I have created a few pages on English Wikipedia:
Vasant Sarwate, T S Shejwalkar, M V Dhond, D G Godse, Y D Phadke, S D Phadnis, Sadanand Rege, Natyachhatakar Diwakar, C V Joshi

 I have created a few Facebook pages too. Here, I have listed them in alphabetic order showing likes in December last year and this year.

 

	Facebook page	Address	Likes as of Dec 29 2016	Likes as of Dec 25 2017	%Change in 1 year
1	B S Mardhekar& Co बा. सी. मर्ढेकर आणि कंपनी	https://www.facebook.com/myBaSeeMardhekar/?ref=bookmarks	909	1138	25.2%
2	D G Godse, A Search शोध द. ग. गोडसेंचा	https://www.facebook.com/MastaniDaGaGodse/?ref=bookmarks	356	524	47.2%
3	Dinanath Dalal (In Marathi: दीनानाथ दलाल)	https://www.facebook.com/artistdinanathdalal/?ref=bookmarks	2329	2509	7.7%
4	Durga Bhagwat An Appreciation दुर्गा भागवत एक आस्वाद	https://www.facebook.com/durgabhagwatappreciation/?ref=bookmarks	1341	1602	19.5%
5	G A Kulkarni, An Appreciation जी ए कुलकर्णी, एक आस्वाद	https://www.facebook.com/myGAKulkarni/?ref=bookmarks	874	1183	35.4%
6	Gopal Dutt Kulkarni गोपाळ दत्त कुलकर्णी	https://www.facebook.com/gopalduttkulkarni/?ref=bookmarks	3	39	1200.0%
7	Govindrao Tembe गोविंदराव टेंबे	https://www.facebook.com/GovindraoTembe/?ref=bookmarks	639	860	34.6%
8	My Sadanand Rege माझे सदानंद रेगे	https://www.facebook.com/mySadanandRege/?ref=bookmarks	431	582	35.0%
9	Natyachhatakar Diwakar नाट्यछटाकार दिवाकर	https://www.facebook.com/NatyachhatakarDiwakar/?ref=bookmarks	78	155	98.7%
10	R D Karve, Who? र. धों. कर्वे, कोण?	https://www.facebook.com/rdkarve/?ref=bookmarks	813	1071	31.7%
11	Ram Ganesh Gadkari राम गणेश गडकरी	https://www.facebook.com/RamGaneshGadkari/?ref=bookmarks	1612	1842	14.3%
12	Remembering C V Joshi चिं वि जोशींच स्मरण	https://www.facebook.com/ChinViJoshi/?ref=bookmarks	44	164	272.7%
13	Setu Madhavrao Pagdi, A View सेतु माधवराव पगडी, मला दिसलेले	https://www.facebook.com/mySetuMadhavraoPagdi/?ref=bookmarks	963	1252	30.0%
14	Shripad Krushna Kolhatkar, The Greatest श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर	https://www.facebook.com/ShripadKrushnaKolhatkar/?ref=bookmarks	502	685	36.5%
15	T S Shejwalkar, Lest We Forget त्र्यं. शं. शेजवलकर, विसरलो का?	https://www.facebook.com/HistorianShejwalkar/?ref=bookmarks	307	526	71.3%
16	The Art of Vasant Sarwate वसंत सरवटे यांची कला	https://www.facebook.com/vasantsarwateappreciation/?ref=bookmarks	893	1078	20.7%
17	Two Brothers in Tandem-R K - Narayan & Laxman	https://www.facebook.com/Two-Brothers-in-Tandem-R-K-Narayan-Laxman-283141975063419/?ref=bookmarks	24	37	54.2%
18	Vilas Sarang, a literary critic विलास सारंग, टीकाकार	https://www.facebook.com/vilassarangcritic/?ref=bookmarks	305	485	59.0%
19	Vishwanath Kashinath Rajwade विश्वनाथ काशिनाथ राजवाडे	https://www.facebook.com/VishwanathKashinathRajwade/?ref=bookmarks	1155	1412	22.3%
20	Who was M V Dhond? कोण बर हे म. वा. धोंड?	https://www.facebook.com/MaVaDhond/?ref=bookmarks	14	116	728.6%
21	य दि फडके, एक वाटाड्या Y D Phadke, A Guide	https://www.facebook.com/yadiphadkeaguide/?ref=bookmarks	7	204	2814.3%
		Total Likes for pages	13599	17464	28.4%