Necessary Looking

Launched on Nov 29 2006, now 2,500+ posts...This bilingual blog - 'आन्याची फाटकी पासोडी' in Marathi- is largely a celebration of visual and/or comic ...तुकाराम: "ढेकणासी बाज गड,उतरचढ केवढी"...George Santayana: " Everything in nature is lyrical in its ideal essence, tragic in its fate, and comic in its existence"... श्रीमंत बाळासाहेब पंतप्रतिनिधी : "बहुश्रुतता असल्याशिवाय सुसंस्कृतता नाही"

मेघदूत: "नीचैर्गच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण"

समर्थ शिष्या अक्का : "स्वामीच्या कृपाप्रसादे हे सर्व नश्वर आहे असे समजले. पण या नश्वरात तमाशा बहुत आहे."

G C Lichtenberg: “It is as if our languages were confounded: when we want a thought, they bring us a word; when we ask for a word, they give us a dash; and when we expect a dash, there comes a piece of bawdy.”

C. P. Cavafy: "I’d rather look at things than speak about them."

Martin Amis: “Gogol is funny, Tolstoy in his merciless clarity is funny, and Dostoyevsky, funnily enough, is very funny indeed; moreover, the final generation of Russian literature, before it was destroyed by Lenin and Stalin, remained emphatically comic — Bunin, Bely, Bulgakov, Zamyatin. The novel is comic because life is comic (until the inevitable tragedy of the fifth act);...”

सदानंद रेगे: "... पण तुकारामाची गाथा ज्या धुंदीनं आजपर्यंत वाचली जात होती ती धुंदी माझ्याकडे नाहीय. ती मला येऊच शकत नाही याचं कारण स्वभावतःच मी नास्तिक आहे."

".. त्यामुळं आपण त्या दारिद्र्याच्या अनुभवापलीकडे जाऊच शकत नाही. तुम्ही जर अलीकडची सगळी पुस्तके पाहिलीत...तर त्यांच्यामध्ये त्याच्याखेरीज दुसरं काही नाहीच आहे. म्हणजे माणसांच्या नात्यानात्यांतील जी सूक्ष्मता आहे ती क्वचित चितारलेली तुम्हाला दिसेल. कारण हा जो अनुभव आहे... आपले जे अनुभव आहेत ते ढोबळ प्रकारचे आहेत....."

Kenneth Goldsmith: "In 1969 the conceptual artist Douglas Huebler wrote, “The world is full of objects, more or less interesting; I do not wish to add any more.”1 I’ve come to embrace Huebler’s ideas, though it might be retooled as “The world is full of texts, more or less interesting; I do not wish to add any more.” It seems an appropriate response to a new condition in writing today: faced with an unprecedented amount of available text, the problem is not needing to write more of it; instead, we must learn to negotiate the vast quantity that exists. How I make my way through this thicket of information—how I manage it, how I parse it, how I organize and distribute it—is what distinguishes my writing from yours."

Tom Wolfe: "The first line of the doctors’ Hippocratic oath is ‘First, do no harm.’ And I think for the writers it would be: ‘First, entertain.’"

विलास सारंग: "… इ. स. 1000 नंतर ज्या प्रकारची संस्कृती रुढ झाली , त्यामध्ये साधारणत्व व विश्वात्मकता हे गुण प्राय: लुप्त झाले...आपली संस्कृती अकाली विश्वात्मक साधारणतेला मुकली आहे."

Thursday, December 05, 2019

डी क्विन्सी , प्रा श्री म माटे आणि अफू....Thomas De Quincey, 160th Death Anniversary

विलास सारंग:
"... भारतीय संस्कृतीतील वैविध्य व वैपुल्य या लेखकांनीं जसं नजरेआड केलं , त्याचप्रमाणे इंग्रजी संस्कृतीतील बंडखोर प्रवाहदेखील त्यांनी दुर्लक्षिला. एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरवातीला इंग्रजीमध्ये रोमँटिक कवी शेली (Shelley) याच्या सांस्कृतिक बंडखोरीच उदाहरण डोळ्यांपुढे होत, डीक्विन्सी (DeQuincey) या कलंदर लेखकाचं 'एक अफूबाज माणसाचं आत्मकथन' ही कृती होती. काव्यप्रांतात कोलरिजचं दीर्घकाव्य 'द राइम ऑफ द एन्शंट मँऱिनर' या मध्ये कुणाही प्रयोगशील लेखकाला अद्भुताचा प्रगल्भ, गंभीर, आदिबंधात्म वापर कसा करावा याचा वस्तुपाठ मिळाला असता. परंतु संस्कृतिसंकर या प्रकारे धाडसी, प्रयोगशीललेखनासाठी वापरावा, अशी प्रेरणा या काळातील मराठी वाङ्मयात दिसून येत नाही..."
('सशक्त संस्कृती, सीमित वास्तव १८८०- १९४५', वाङ्मयीन संस्कृती व सामाजिक वास्तव, २०११)

कृतज्ञता : वाङ्मय शोभा, जानेवारी १९४३

Artist: Corydon Bell (1894-1980), 1932

#ThomasDeQuincey

Monday, December 02, 2019

अपोलोमय वर्षात ऑस्ट्रेलियावरच्या विजयाची गुढी.....Victory Against Australia Crowned My Happy 1969

वयानुसार माझ्या या दिवसाच्या आठवणी क्षीण होत चालल्या आहेत पण तरी त्या अजून आनंद देण्याइतक्या ताज्या आहेत...५० वर्षांपूर्वी या दिवशी भारताने ऑस्ट्रेलिया ला दिल्ली च्या टेस्ट मध्ये पराभूत केले...

१९६८-६९, माझे भारत भूषण, मिरज या प्राथमिक शाळेतील चौथीतील वर्ष समाधानकारक नव्हते. त्या वर्षी मला ती शाळा आवडत नवहती. शिक्षक आवडत नव्हते. पण जसा मी मिरज हायस्कुल ला पाचवीला गेलो तशा गोष्टी झपाट्याने बदलल्या. मला शाळा आवडत होती. बहुतेक शिक्षक आवडत होते. वर्गातील बसायचे बेंच आवडत होते, वर्गात येणार लख्ख सूर्यप्रकाश आवडत होता, पेटी-लायब्ररी आवडत होती, मैदान आवडत होते, चिंचेची झाडे आवडत होती, गृहपाठाच्या वह्या आवडत होत्या, प्रयोगशाळा आवडत होती, पाणी प्यायची टाकी आवडत होती... आणि शाळेतील माझ्या पहिल्याच परीक्षेत (सहामाही) माझा अनपेक्षितपणे पहिला नंबर आला होता.

घरी आर्थिक परिस्थिती 'चांगली' (आम्ही मिरजेचे १% होतो!) होती, खायला-प्यायला उत्तम मिळत होते. लाड करणारी आई होती. मी जरी बारीक असलो तरी तब्बेत चांगली होती. पुस्तके भरपूर वाचायला मिळायची. सिनेमा/ सर्कस अधून मधून. आईवडील कधीही अभ्यास कर म्हणून मागे लागायचे नाहीत.

१९६९ च्या जुलै महिन्यामध्ये अपोलो ११ चंद्रावर उतरल्यानंतर एक चॆतन्याचे वातावरण मध्यमवर्गीय समाजात , शाळा -कॉलेजात तयार झाले होते. मानव आता जग पादाक्रांत करणार होता, त्याच्या स्वप्नांना सीमाच नव्हती, विज्ञान सगळे प्रश्न सोडवून टाकणार होता... (ह्या सगळ्याचे मागील पन्नास वर्षांत काय झाले ते जाऊदे) ... आणि मी ते विज्ञान शिकायला त्याच वर्षी सुरवात केली होती.

१९७०च्या दशकातील पेट्रोल च्या किमतींचा भडका, भयानक आणि चिकट महागाई, एक अजून न विसरलेला दुष्काळ, आणीबाणी, राजकारणातील विधिनिषेध शून्यता अजून थोडे दूर होते.

Life was good....

आणि त्याच काळात ही संस्मरणीय मॅच वर्षाच्या शेवटी घडली. रेडिओ आणि महाराष्ट्र टाईम्स मधून ती वेळ मिळेल तशी फॉलो केलीच होती. शेवटी तो २ डिसेंबर चा दिवस आला आणि भारताने मॅच जिंकली. नंतरच्या दिवशी शाळेमध्ये वर्तमानपत्रातले वाडेकर आणि विश्वनाथ चे फोटो लावलेला फलक , हार घालून उभा केला होता.

वाडेकर, विश्वनाथ, बेदी, प्रसन्ना तर माझे हिरो होतेच पण हे जग आणि त्यातील माझी शाळा सुद्धा आता जास्त आवडायला लागली होती!

सौजन्य : ESPN cricinfo

Sunday, December 01, 2019

शहाजोग जो शहामृगासम?...God, Ostrich, B S Mardhekar, Samuel Beckett

#BSMardhekarAt110

#बासीमर्ढेकर११०

courtesy: FB page dedicated to SAMUEL BECKETT and Quotesbuddy.com

बा सी मर्ढेकर:
"राव, सांगतां देव कुणाला,
शहाजोग जो शहामृगासम;
बोंबील तळलों सुके उन्हांत,
आणि होतसे हड्डी नरम.

छान शेकतें जगणें येथें
जगणारांच्या हें अंगाला;
निदान ढेकर करपट आणूं
द्या तुमच्या त्या शहामृगाला !"
(#४३, कांही कविता, १९५९/१९७७)

मर्ढेकर तुलना करतायत देवाची शहामृगाबरोबर...तो तसाच शहाजोग आहे म्हणून... शहाजोग म्हणजे नेमके काय?

“Creditable, reputable. 2 An epithet of a hundi which bears this word upon it, importing that the person presenting it is worthy and may be trusted with the cash ; answering to payable to bearer. 3 App. To ruppees, &e. so manifestly good that they may be received without any examination.”

(‘A Compendium of Molesworth’s Marathi and English Dictionary’, by Baba Padmanji, 1863)

पण मर्ढेकरांचा सूर थट्टेचा आहे कारण शहामृगाची प्रतिमा (चुकीची) वाळूत डोकं खुपसून बसणारा अशी आहे ... तुम्ही देवाकडे जाल त्यावेळी तो बसला असेल वाळूत डोकं खुपसून...काय उपयोग त्याच्या भरवशाचा, शहाजोगतेचा (अलीकडे शहाजोग शब्द आव आणणारा असा उपरोधात्मक वापरला जातो आणि मर्ढेकर त्यादुहेरीपणाचा उपयोग करतायत)

बेकेट सांगतायत आपल्याला माहित नाही शहामृग काय पहात. बेकेटांचा सूर, थट्टा करण्याऐवजी, मर्ढेकरांच्या 'शहाजोग देवाला' समजून घेण्याच्या वाटतो.

पण एक गोष्ट अलीकडे माझ्या लक्षात आली - मर्ढेकर देव आणि शहामृग पुल्लिंगी वापरतायत...पण शहामृगीचे आयुष्य मात्र वेगळेच आहे... तिला नाही वेळ - ना वाळूत डोकं खुपसून बसायला, ना ढेकर द्यायला...बसलीय उन्हात हड्डी नरम करत!

courtesy: FB page of National Geographic Chanel

Friday, November 29, 2019

(Still) Buy Nothing Day

#BuyNothingDay

Artist: Brian Mclachlan, The New Yorker, October 2015

Tuesday, November 26, 2019

Guru Dutt's Kagaz Ke Phool@60

#KagazKePhool60

Year 2019 is the 60th anniversary year of Guru Dutt's 'Kagaz Ke Phool'

"...

जाएंगे कहाँ सूझता नहीं
चल पड़े मगर रास्ता नहीं
जाएंगे कहाँ सूझता नहीं
चल पड़े मगर रास्ता नहीं
क्या तलाश है कुछ पता नहीं
बुन रहे हैं दिल ख़्वाब दम-ब-दम

वक़्त ने किया क्या हंसीं सितम
तुम रहे न तुम हम रहे न हम
वक़्त ने किया

Kaifi Azmi

Sunday, November 24, 2019

जवळजवळ विस्मृतीत गेलेले माधव जूलियन....Madhav Julian@125

हे वर्ष कै माधव जूलियन यांचे १२५व्या जयंतीचे वर्ष आहे.

त्यांच्या पत्नीच्या 'आमची अकरा वर्षे', १९४५/ १९९४चे परिशिष्ट वाचून माझ्या लक्षात आले की आता बहुतेक कोणीही माधव जूलियन वाचत नाही किंवा त्यांचा सहसा उल्लेख सुद्धा होत नाही. त्यांनी लिहलेले एकही पुस्तक आज सहजपणे बाजारात उपलब्ध नाहीये.

सह्याद्री पर्वत रांगांतील आणि जवळपासच्या गांवांतील, माधव जूलियन यांनी केलेल्या कित्येक रोमहर्षक सहलींची (अनेक वेळा कित्येक मैल रात्रीसुद्धा चालत) वर्णने लीलाबाई पटवर्धनांच्या पुस्तकात आहेत. एका वर्णनात तर माधव जूलियन ताऱ्यांची स्थिती बघून किती वाजले असतील याचा अंदाज बांधायचा अनेक वेळा प्रयत्न करतात. पण माधव जूलियन यांनी त्या लेखनाला पुरेसे महत्व एक लेखक म्हणून कदाचित दिले नसल्याने , त्या विषयावरती त्यांचे पुस्तक प्रकाशित झाले नाही.

तसे झाले असते तर, आजच्या कोलमडत्या पर्यावरणाच्या काळात त्या पुस्तकाला एक विशेष महत्व प्राप्त झाले असते.

समोर दिसत असणाऱ्या (tangible), कंदाचित सामान्य वाटणाऱ्या पण आपल्याला रुची असणाऱ्या गोष्टी दुर्लक्ष करून, कोणत्यातरी abstract, cliched, पारंपारिक गोष्टींवर लक्ष देणे ही भारतीय मनाची जुनी सवय आहे. त्यातूनच मग भुंगा दिसतो पण पाकोळी/फुलपाखरू दिसत नाही. या बाबतीत इंग्लिश टोड, चहा पिणे वगैरे वर लिहणारे जॉर्ज ओरवेल (१९०३-१९५०) आणि माधवराव (१८९४- १९३९) यांची तुलना करून पहाण्यासारखी आहे.

एक महायुद्ध, दुसरे होऊ घातलेले महायुद्ध, स्वातंत्र्य संग्राम, रशियन क्रांती, महा फ्ल्यूची साथ, त्यांना अत्यंत परिचित असलेल्या शिक्षण क्षेत्रात होणारे बदल आणि या सर्वांमुळे भारतीय समाजात झालेली उलथापालथ माधवरावांनी पहिली. त्यांनी त्यावर सुद्धा खचितच लिहायला पाहिजे होते.

माधवरावांनी मराठी भाषा फारसी भाषेच्या प्रभावातून बाहेर खेचण्याचा प्रयत्न केला असे म्हणतात. त्याचे २०१९साली काय परिणाम दिसून येतात हे मला माहित नाही पण आता मराठीवरील इंग्लिशचे (आणि हिंदीचे सुद्धा) आक्रमण आणि प्रभुत्व बघता, ते सारे प्रयत्न खेळकर आणि करमणूक वाटतात.

बा सी मर्ढेकरांनी माधव जूलियन यांच्या वर लिहलेली कविता सुद्धा एक असंग्रहित कविता म्हणून मर्ढेकरांच्या पुस्तकात येते. कै प्रल्हाद केशव अत्रे माधव जूलियन यांना रविकिरण मंडळातील रवी म्हणत. आज अत्रे असते तर त्यांनी रवी अस्ताला गेला आहे, असे कदाचित म्हटले असते. माझ्यामते त्यातील एक किरण, दिवाकर (दुर्गा भागवत, विजय तेंडुलकर अशांनी अतिशय कौतुक केलेला) हा मात्र शुक्र ताऱ्याप्रमाणे लकाकतो आहे.

आज माधवराव माझ्या सारख्या सामान्य वाचकासाठी शिल्लक आहेत ते त्यांच्या दोन-चार गुणगुणत्या येणाऱ्या कवितांमुळे.

Friday, November 22, 2019

You Don't See Her...Marjane Satrapi@50

#MarjaneSatrapi50

Chris Russell:
“...Works like Marjane Satrapi’s Persepolis (Pantheon) feature misleadingly simple artwork; Satrapi’s bold ink work is a subtle mask to a genius sense of kinesthetic and emotional character....”

Artist: Marjane Satrapi from ‘Persepolis’, 2000, her graphic autobiography

Tuesday, November 19, 2019

What Makes You Feel Large and Significant?

2019 is 400th anniversary year of "Earliest recorded description of a compound microscope"

“Kind of makes you feel large and significant, doesn’t it?”

Artist: Amy Kurzweil, The New Yorker, May 2016

Saturday, November 16, 2019

अमेरिकन कुटुंबातील ६० वर्षांपूर्वीची सुबत्ता ..All happy families are alike?

Artist: John Philip Falter (1910-1982), September 1959

All happy families are alike but did that include the homemaker?

In the pictures above, she is awake and cheerful, she is working while others are playing, she is driving while all the rest are sleeping...

Thursday, November 14, 2019

अप्पलपोट्या पण राक्षस नाही... Oscar Wilde's and Lisbeth Zwerger's The Selfish Giant

माझ्या नुकत्याच (ऑक्टोबर २२, २०१९) वारलेल्या वडिलांनी (गोपाल दत्त कुलकर्णी) यांनी ऑस्कर वाइल्ड यांच्या 'द सेल्फिश जायंट' , १८८८ चा अनुवाद 'प्रेमाची फुले', १९७३ या कथासंग्रहात 'अप्पलपोट्या राक्षस' या नावाने प्रसिद्ध केला. हे पूर्वी या ब्लॉग वर उल्लेखले होते.

त्या कथेचे हे पहिले पान,

माझ्या चित्रकार, व्यंगचित्रकार भावाने (अभिमन्यु कुलकर्णी) याने माझ्या कॉपीमध्ये केलेले उत्कृष्ट रेखाटन पहा.

माझ्या वडिलांच्या शीर्षकामुळॆ, अनुवादामुळे त्याचा गैरसमज झालाय. Giant म्हणजे राक्षस नाही तर थोराड, धिप्पाड माणूस!

आता Lisbeth Zwerger (b १९५४ -) यांनी ह्या कथेसाठी केलेले १९८४ साली केलेले एक रेखाटन पहा.

आता कसा 'अप्पलपोट्या राक्षस' माणसात आलाय...