अति श्रीमंत लोकांची दुःखे ... रेब्रांट वर जळमटे ... Cobweb on Rembrandt

अति श्रीमंत लोकांची दुःखे ... रेब्रांट वर जळमटे

John Arlidge, The Times, UK, June 25 2025:

“…The most extreme behaviour of the inhabitants of Richistan happens on superyachts, such as Bezos’s $500 million Koru, because, as one owner tells Osnos, “the boat is the last vestige of what real wealth can do”. What he means is: “You have a chef and I have a chef. You have a driver and I have a driver. You can fly privately and I fly privately. So the one place where I can make clear to the world that I am in a different f***ing category than you is the boat.”

Yachts symbolise waste and unbridled excess, which makes them the ultimate status symbol. “Need” a bar stool upholstered in whale foreskin? No problem. Fresh hookers every day? One yacht owner paid a “madam” more than half a million pounds a year. Separate on-board wardrobes for the wife and for the mistress — and a code word to reveal which will be visiting so the captain and crew know which dresses should be hung in the closets? All in a day’s work at sea….”

(review of The Haves and Have-Yachts: Dispatches on the Ultrarich by Evan Osnos)

 

 artist Harry Bliss

No Reprints, All Stories New: Ranch Roamnces or Inspiration for Hindi Film Endings

Michelle Nolan, author of Love on the Racks (2008): 

"...It is likely that no other long-running title has been ignored by pulp collectors as often as Ranch Romances. And yet, so many potentially collectible issues survive, due to its immense circulation for more than four decades. Ironically, issues often sell well in antique stores, where they are purchased by nostalgic female readers. Ranch Romances is also pretty much the least-expensive of the original pulps.

Ranch Romances, by far the most successful of the western romance pulps, enjoyed a 47-year run and over 860 issues published from September 1924 through November 1971. The redoubtable Fanny Ellsworth -- who also handled the reigns of detective pulp icon Black Mask from 1936 to 1940 -- effectively edited Ranch Romances for half its existence, and three different publishers, from 1929 to 1953...."

 

J. George Janes’ art?

Unknown artist, April 1951?

No One is Going to Find Us, Thames Monster and Yeti

An example of how a great cartoon can be....

 

Artist: Harry Bliss

१९७४: रेल्वे संप, बसची गर्दी आणि एक फाटलेली हाफपॅण्ट...1974: The Railway Strike, a Crowded Bus, and a Torn Pair of Shorts

इतिहास आपल्याला सहसा पाठ्यपुस्तकांतून भेटतो — युद्धांच्या आणि राजकीय घटनांच्या रूपाने.
पण कधी कधी तो आपल्या आयुष्यात अगदी साध्या गोष्टीतून प्रवेश करतो — जसे की एखाद्या गर्दीच्या बसच्या प्रवासातून.

१९७० चे दशक आमच्या सारख्या मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी खडबडीत होते. तेलाच्या किमतीचा भडका, रॉकेलचे अचानक बाजारातून गायब होणे — अशा घटना त्या काळच्या दैनंदिन आयुष्याचाच भाग होत्या.

 १९७० चे दशक आमच्या सारख्या मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी किती खडबडीत होते याची काही उदाहरणे मी या ब्लॉगवर आधी लिहिली आहेत. तेलाच्या किमतीचा भडका, रॉकेलचे अचानक बाजारातून गायब होणे — अशा घटना अजूनही आठवतात.

आज आणखी एक आठवण.

१९७१ चे युद्ध झाले आणि त्यानंतर देशात महागाईची जोरदार लाट आली. त्यावर १९७३ चा तेलाचा झटका. आम्ही थोडेफार सावरत होतो, पण परिस्थिती अजूनही अस्थिरच होती.

माझ्या वडलांना त्या काळात प्राध्यापकीची स्थायी नोकरी नव्हती. सांगलीत जी नोकरी होती ती १९७२–७३ शैक्षणिक वर्ष संपता संपली. त्यामागे काही कारणे होती — त्यात त्यांचीही काही चूक होती — पण ती कथा कधीतरी वेगळी.

सुदैवाने जून १९७४ पासून त्यांना नाशिकच्या KTHM कॉलेजमध्ये समाजशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणून नोकरी मिळाली. त्यामुळे घरातला मूड थोडा हलका झाला.

त्याच सुमारास आम्ही एक छोटा प्रवास ठरवला.

मिरजेत घरासमोर कित्येक वर्षें राहणाऱ्या शाराक्का जोशी यांच्या मुलीकडे — शोभाकडे — जायचे ठरले. त्या वेळी ती अलमट्टी (नदी पात्र आणि प्रचंड वाहतुकीचा पूल आणि रेल्वे चा पूल तिच्या घरातून दिसत असे) येथे राहत होती. तिचे यजमान रेल्वेत इंजिनियर होते आणि त्यांची तिथे बदली झाली होती. त्यांना दोन लहान आणि अतिशय व्रात्य मुले होती.

आमचा साधा प्लॅन होता — शोभाकडे मुक्काम करायचा आणि आसपासचा परिसर पाहायचा. त्यात विजापूर, बदामी, बनशंकरी आणि इतर काही ठिकाणे अशी स्थळे होती. तिचे यजमान रेल्वेत असल्यामुळे प्रवास सोपा जाईल असे आम्हाला वाटले.

पण इतिहासाला कदाचित दुसरेच काही ठरवायचे होते.

८ मे १९७४ रोजी भारतव्यापी रेल्वे संप सुरू झाला. त्याचे नेतृत्व George Fernandes करत होते. तो रेल्वे संप स्वतंत्र भारतातील सर्वात मोठ्या औद्योगिक संपांपैकी एक मानला जातो.

संप इतका कडकडीत होता की देशभरचे रेल्वे जाळे अक्षरशः ठप्प झाले. आणि आमचे सगळे प्लॅन उध्वस्त झाले.

विजापूर आम्हाला मिरजेहून शोभाच्या घरी जातानाच  वाटेत थांबून एका सकाळीत घाईघाईने पाहावे लागले. तिथून अंधार झाल्यावर आम्ही विजापूर–बागलकोट बसने अलमट्टी जवळ उतरून तिचे घर शोधत गेलो. ते सुद्धा एक त्याकाळी साहस वाटले. 

एक दिवस बदामी आणि बनशंकरी पाहिले खरे. पण बसला एवढी गर्दी होती की प्रवास म्हणजे शिक्षा वाटत होता.

त्या दिवसांत कर्नाटकात आमचा प्रवास होत नव्हता; आम्ही फक्त पुढे ढकलले जात होतो.

त्याशिवाय आम्ही कुठेही जाऊ शकलो नाही.

परत निघायच्या एक-दोन दिवस आधी शोभाच्या मोठ्या मुलाला डायरिया झाला. त्याला बागलकोटला आणून सलाईन लावावी लागली. त्या गोंधळात आता कधी एकदा मिरजेला परत जातो असे आम्हाला झाले होते.

पण परत येणेही सोपे नव्हते.

बसला इतकी गर्दी होती की आत घुसणेही अवघड होते. शेवटी कशीबशी  बागलकोट–कोल्हापूर बस आम्ही पकडली. मी लहान आणि बारीक असल्यामुळे आधी आत शिरलो आणि तीन जणांची सीट पकडली.

त्या क्षणी मला प्रचंड समाधान वाटले. एवढ्या गर्दीत आमच्या पाच जणांच्या कुटुंबाला बसायला जागा मिळाली होती — आणि ती मी मिळवली होती.

पण त्या सीटवर कुशन नव्हते.

थोड्या वेळाने लक्षात आले की ती सीट इतकी सहज मिळाली त्याचे कारणच ते होते — त्या सीटवर कुशन नव्हते म्हणून कोणी तिथे बसायला तयार नव्हते.

त्या गोंधळात , त्या सीटवर बसता बसता माझी खूप ठेवणीतील चांगली हाफपॅण्ट फाटली.

सुदैवाने आम्ही एका छोट्या बोचक्यात काही तांदूळ आणि पोहे घेतले होते. तेव्हा कर्नाटकातून महाराष्ट्रात तांदूळ किंवा पोहे आणण्यावर बंदी होती. (विश्वास बसतोय?)

तेच बोचके आम्ही सीटवर कुशनसारखे ठेवले — त्यामुळे बसणे थोडे सोपे झाले. आणि राज्य सीमेवर तपासणी झाली तेव्हा ते बोचके आमच्या खाली असल्यामुळे इन्स्पेक्टरच्या नजरेतही आले नाही.

नंतर अनेक वर्षांनी पुन्हा बदामीला गेलो तेव्हा त्या गुहा, शेषशायी विष्णूची मूर्ती आणि इतर पट्टडकल वगैरे स्थळातील शिल्पे जास्त वेळ देऊन नीट पाहता आली. तेव्हा लक्षात आले की आपण १९७४ मध्ये काय पाहिले होते — आणि काय पाहणे राहून गेले होते.

पण त्या पहिल्या बदामी प्रवासाची आठवण अजूनही वेगळीच आहे.

मोठ्या ऐतिहासिक घटना त्या काळात घडत होत्या — युद्ध, महागाई, रेल्वे संप.

पण त्या प्रवासाची आठवण काढली की माझ्या डोळ्यासमोर येतात — बसची गर्दी, तांदळाचे बोचके, आणि एका सीट मिळाल्याचा छोटा विजय.

कदाचित जीवन असेच असते — मोठ्या घटनांच्या सावलीत, लहान आनंद शोधत पुढे जाणारे.

त्या काळात आमची स्वप्नेही फार मोठी नव्हती. कधी कधी जेवताना वडील दोन लाख रुपयांची लॉटरी लागली तर काय करायचे याची कल्पना मांडत. आजच्या काळात ती रक्कम लहान वाटेल; पण त्या वेळी ती आमच्यासाठी मोठे भविष्य होते. कदाचित म्हणूनच १९७० च्या दशकाच्या माझ्या आठवणीत मोठ्या ऐतिहासिक घटना कमी दिसतात — आणि जास्त आठवतात बागलकोटचे बसस्थानक, तांदळाचे बोचके, आणि एका सीट मिळाल्याचा छोटा विजय. 

 मे १९७४. रेल्वे संपामुळे देश ठप्प झाला होता. आमच्यासाठी इतिहास त्या दिवशी बागलकोटच्या बसस्थानकावर उभा होता.

---

These reflections are mine; AI was used as a thinking and editing aid.
हे विचार माझे आहेत; विचारप्रक्रिया आणि मांडणीसाठी AIची मदत घेतली आहे.

हे मराठीत का घडले नाही? Why Nineteenth-century French Novelists Were So Often Obsessed With Painters and Painting

 Anka Muhlstein, 'The Pen and the Brush: How Passion for Art Shaped Nineteenth-Century French Novels', 2017:

"I have often wondered why nineteenth-century French novelists were so often obsessed with painters and painting, while in the 1700s Diderot was the only writer of his generation to take an interest in art criticism. What a striking contrast that not one well-known novelist of the 1800s failed to include a painter as a character in his work. This is fair enough for Balzac and Zola, who had ambitions to bring every aspect of society to life, but read Stendhal, Flaubert, the Goncourt brothers, Anatole France, Huysmans, Maupassant, Mirbeau, and of course Proust, and you enter a world in which painting is surprisingly important. What is more, all these novelists explored not only how a painter sees things but also how he looks at them, and this produced a new way of writing. “I would just have liked to see you dismantle the mechanism of my eye. I enhance the image, that much is sure, but I don’t enhance it as Balzac does, any more than Balzac enhances it as Hugo does,” Émile Zola told his protégé Henry Céard, highlighting the visual nature of novels at the time.¹ This was essentially a French phenomenon; it has no real equivalent in England, Germany, or Russia. In the United States, it was not until the end of the century that painting became a literary subject in the work of Henry James. In England, Woolf would be the first to write about the influence painting had on literature...."

हे मराठीत का घडले नाही , फ्रेंच कादंबरीचा मोठा प्रभाव ह ना आपटे यांच्या सारख्या लेखकांवर असून सुद्धा ? वि का राजवाडे, विलास सारंग त्यांच्या अत्यंत प्रभावी समीक्षेत सुद्धा याचा उल्लेख सुद्धा करीत नाहीत. 

The Raising of the Cross, 1610-1638 by Peter Paul Rubens

 Gustave Flaubert – Madame Bovary (1857)

Referenced painting: The Raising of the Cross by Rubens and various religious images

Importance: In scenes such as Emma’s visit to the Rouen cathedral, Flaubert weaves references to sacred paintings and stained glass. Emma’s romantic and aesthetic ideals are informed by her exposure to religious and historical art, reflecting her escapist tendencies.

 

Looking at Picture, Smoking It and Turning It Into Nocturne By An Old Master!

 James Hall, TLS, May 2025:

"...A trickle of late-medieval night scenes – the finest being Taddeo Gaddi’s greyscale fresco of the annunciation to the shepherds in a blaze of divine light (c.1330) – became a flood in the seventeenth century, when Adam Elsheimer and Georges de La Tour specialized in starkly lit night scenes, and Caravaggio and Rembrandt spot-lit faces in what passes for perpetual night. Illuminated by moon, torch, bonfire, hearth, candle or lamp, night enabled artists to create drama, mystery, fear and awe; sentience became more secretive, imbued with visionary or nightmarish intensity. The trick was not to make the dark stretches feel turgid or slapdash, with luminous heads becoming Orpheus-like floaters on bituminous seas. This was almost inevitable, however, as successive layers of varnish and tobacco smoke could transform any picture into a nocturne: Hogarth’s print of Father Time has him blowing pipe smoke over a painting to make it look old. The passage of time darkened the “Mona Lisa”, thereby enabling Walter Pater to dub her a vampire and “diver in deep seas” who “keeps their fallen day about her”...."

Time Smoking a Picture, 1761 by William Hogarth deals with art connoisseurs and their mislead enthusiasm for old master paintings of any quality or lack thereof, because of the popular notion that 'time' both improved and mellowed art. William Hogarth's portrayal of time and his activities is less than flattering. He sits upon a statue he has utterly destroyed. A severed hand points directly to time's ever darkening varnish. 'Time' meanwhile is viewing a painting which he blackens and obscures with the voluminous smoke from his pipe. He has also carelessly ripped a great hole in the canvas with his scythe.

Time Smoking a Picture is an original engraving printed upon early nineteenth century wove paper and with large, full margins as published by William Heath in 1822. This is a fine, original example of the satirical art both designed and engraved by the British artist, William Hogarth.

 

By Retaining One’s Childhood Love of Such Things...

George Orwell, Some Thoughts on the Common Toad, April 1946:

I think that by retaining one’s childhood love of such things as trees, fishes, butterflies and — to return to my first instance — toads, one makes a peaceful and decent future a little more probable, and that by preaching the doctrine that nothing is to be admired except steel and concrete, one merely makes it a little surer that human beings will have no outlet for their surplus energy except in hatred and leader worship.

 Frogs in a pond, by Watanabe Shotei, late 19th-early 20th century