भाऊ पाध्ये :
"'वासूनाक्या'वरील आचार्य अत्र्यांच्या लेखात मला 'मवाली' म्हटलं व भटकळांनी बदनामीचा खटला करण्यास मला मदत करण्याचं आश्वासन दिलं. पण मला वाटलं, आचार्य अत्र्यांनी मला ही बेस्ट पदवी दिली. माझी वास्तव जीवनातील प्रतिमा का आली कुणास ठाऊक- मी घर उघड्यावर टाकलं नाही एवढ्यावरून-? बाकी सगळं केलं, (म्हणजे बाई, बाटली वगैरे!) मला वाटतं- माझा चष्मा, शोशन्नाचं सामाजिक कार्य आणि समाजवादी बॅकग्राउंड यामुळं ही गफलत झाली असावी. तुम्ही विश्वास ठेवा किंवा ठेवू नका, पण कॉलेज जीवनात काही मुलींनी मला खरोखरच 'मवाली' ठरवलं होतं!"
'मवाली' भाऊ Artist: Vasant Sarwate (वसंत सरवटे) from 'Nivadak Thanthanpal' (निवडक ठणठणपाळ ),1969
ज्या १९६५ साली प्रसिद्ध झालेल्या पुस्तकावरून आचार्य अत्रे यांनी भाऊंना मवाली म्हटलं त्याचे प्रक्षोभक मुखपृष्ठ , कलावंत दुर्दैवाने माहित नाही , पण डाव्या कोपऱ्यात उभी कॉर्नर अशी अर्धवट नाममुद्रा दिसत आहे
Economic and Political Weekly dated July 31 2011 has an essay by Juned Shaikh: "Translating Marx: Mavali, Dalit and the Making of Mumbai’s Working Class, 1928-1935"
'The Communist Manifesto' was translated into Marathi as 'Kamyunista Jahirnama' (कम्युनिस्ट जाहीरनामा) in Meerut jail in 1930-31 by Gangadhar Adhikari (गंगाधर अधिकारी) a scientist who had completed his PhD in chemistry from Berlin University in 1926.
The Jahirnama’s classified people in the city of Mumbai into the categories of such as kamgaar, Mavali and Dalit.
"Adhikari
used the term “mavali” to signify the lumpenproletariat. Mavali, a
moniker for people from the hilly regions of western Maharashtra in the Bombay Presidency,
signified categories of people prone to create law and order problems
for the colonial police. In his explication of key words to the Marathi
edition of the Manifesto that was published along with the Jahirnama,
Adhikari characterised the Mavali as a class below the working class, who were “paupers” and lived in the
city’s slums...Destitute and unemployed workers, paupers, and the
lumpenproletariat are a step below the kamgaar varga on the social
ladder...
He translated a passage from Das Capital to explain this point further:
"उद्योगधंद्यातून काढून टाकलेले लोक मोठ्यावस्तीच्या शहरातून गर्दी करुन राहतात; व गुंड, दादालोक, मवाली म्ह्णून प्रसिद्धीस येतात. उत्पादन क्रियेची व यांची कायमची फारकत झाली
असते; असे लोक अर्थातच पैशा करीता वाटेल त्या प्रतिगामी पक्षाला स्वताला
विकण्यास मागे पुढे पहात नाहीत. (The paupers who have been fired from
work live in crowded slums in cities and become famous as criminals- (mavali). They have been permanently separated from the means of production and therefore these people do not think twice before selling themselves to counter-revolutionary forces for money).
Mavali indeed is a very complex term. So maybe because of his affiliation with the communist thought later in his life, Atre was using the term deliberately for Bhau....