कॉमिकसच्या घराण्याचा पण वेगळा असा Graphic Novel हा genre मराठी मध्ये जवळजवळ नाहीच. 'अमर चित्र कथा' ची पुस्तक पहिल्यांदा इंग्लिश किंवा हिंदीत तयार होतात आणि नंतर मराठीत येतात.
जर graphic novel हा प्रकार त्याच्या पूर्ण ताकतीसह मराठीत कोण रुळवू शकल असत असा विचार केला तर एक नाव प्रामुख्याने डोळ्यासमोर येत ते म्हणजे: भैय्यासाहेब ओंकार.
नाथमाधवांचा वीरधवल, १९१३ मला आवडले भैय्यासाहेब ओंकारांमुळे, एच. जी. वेल्स यांचे 'टाईम मशीन' पहिल्यांदा वाचले त्यांच्यामुळेच.
नाथमाधव यांच्या वीरधवल मधील एक उतारा ज्यात ललितप्रभाचे वर्णन आले आहे : "... गळ्यात घातलेल्या नवरत्नहाराचे किरण तिच्या विशाल वक्षःस्थली चोहोकडे पसरले होते...."
तर ही जोडी मला "स्वयंवरिता" ह्या चित्रात मिळाली असे ऑगस्ट २०२५ मध्ये दीपावली हिंदी च्या १९५५ सालच्या दिवाळी अंकातील हे चित्र बघून वाटले ....
नायकाची शस्त्रसज्जता त्याच्या पराक्रमाची साक्ष देते; तर नायिकेच्या लाल–पांढऱ्या वस्त्रांतील सौंदर्य तिच्या मंगल अवस्थेची. तिचे डोके मागे झुकलेले, डोळ्यांत शरणागत विश्वास; तर पुरुषाच्या चेहऱ्यावर प्रेमाची आणि विजयाची कोमल छटा. हा क्षण फक्त शृंगाराचा नाही – तर स्त्रीच्या स्वतंत्र निवडीचा उत्सव आहे.
दलालांच्या रंगसंगतीत लाल, पांढरा आणि निळसर छटा उत्कटता, पावित्र्य आणि सामर्थ्य दाखवतात. पार्श्वभूमीतले धूसर योद्धे व घोडे जणू स्वयंवराचा दरबार किंवा युद्धभूमीची चाहूल देतात. त्यामुळे मध्यभागी दिसणारा उत्कट शृंगार सहज मिळालेला क्षण नसून धोक्याच्या छायेतून जन्माला आलेला आहे.
याच ठिकाणी नाथमाधवांची ‘वीरधवल’ कादंबरी आठवते. वीरधवलाला ललितप्रभा मिळवण्यासाठी संकटांची भयंकर साखळी पार करावी लागते. नायकाच्या यशाबद्दल शेवटपर्यंत वाचकाला खात्री वाटत नाही — आणि म्हणूनच त्याचं प्रेम अधिक गहिरं, अधिक मौल्यवान ठरतं. नाथमाधवांनी शब्दांत उभं केलेलं जग दीनानाथ दलालांनी रंगांत सजीव केलं आहे.
‘स्वयंवरिता’ म्हणजे केवळ प्रणयप्रतिमा नाही. ती आहे संकटांमधून घडलेलं विजयाचं प्रेम, स्त्रीच्या स्वेच्छेच्या निवडीचा आणि नायकाच्या वीरतेचा संगम. अजंठ्याच्या परंपरेला आधुनिकतेचा स्पर्श देत दलालांनी मराठी संवेदनांना दिलेला हा दृष्य अविष्कार अद्वितीय ठरतो.