Sunday, December 31, 2017

फेसबुकावरील स्मारके -२....Memorials on Facebook-II

ह्या शतकाच्या जवळजवळ प्रारंभी पासून मी मराठी साहित्याला/इतिहासाला  प्रचंड मोठ्या प्रमाणात डिजिटायझेशनची तातडीची गरज आहे हे सांगत आहे... ह्या ब्लॉग वर त्या स्वरूपाचे लेखन जागोजागी आहे....

मराठीतील कित्येक दिवंगत लेखक, मासिके, वर्तमानपत्रे- ते टिकायचे असतील तर-  इंटरनेट वर उपलब्ध होणे आवश्यक आहे...

'वाङ्मय शोभा'च्या पाठोपाठ माणूस , सत्यकथा, मौज, ललित (?) यांचे सर्व अंक उपलब्ध होणार असे ऐकून आहे ... हे अत्यंत स्वागतार्ह आहे....

पण त्यातील प्रत्येक गोष्ट searchable पाहिजे ... उदा: बुकगंगा वरचे 'वाङ्मय शोभा' चे अंक searchable नाहीयेत .... त्यामुळे गुगल सर्च मध्ये 'वाङ्मय शोभा' मधील result केंव्हाच येत नाही... आवडो न आवडो, विकिपीडिया आणि गुगल जे विसरत, ते हळूहळू सगळे विसरतात!

मराठी वर्तमानपत्रे, काही मासिके  याबाबत बोटचेपी भूमिका घेत आहेत कारण त्यातील बरेच जण ब्लॉग, विकिपीडिया, फेसबुक, व्हाट्सएप, इंटरनेट मंडळे यांना आपला प्रतिस्पर्धी मानायला लागले आहेत (आणि ते बऱ्याच प्रमाणात खर आहे!).  त्यामुळे ते त्यांचा बऱ्याचदा  उल्लेख सुद्धा करत नाहीत. (इंग्रजी मधील प्रसिद्ध वर्तमानपत्रे, छापलेली मासिके  मात्र त्यांचा उल्लेख आता जास्त करायला लागले आहेत.)

मराठी वर्तमानपत्रांचे भविष्य काय याबद्दल मला काहीही अंदाज नाही पण सध्या त्यांचा एक महत्वाचा उपयोग म्हणजे फेसबुक आणि व्हाट्सएपला फीड किंवा  विकिपीडिया बदला साठी संदर्भ म्हणून आहे. म्हणजे बरीच लोक वर्तमानपत्रे सोशल मीडिया वरती छायाचित्राच्या स्वरूपात फक्त पाहतात.

मराठी वर्तमानपत्रांकडून,  मराठी लोकांच्या सर्व प्रकारच्या इतिहासाचे जतन करण्या बाबत thought-leadership ची अपेक्षा मी तरी करत नाही.

मराठीभाषेला डिजिटायझेशनच्या चळवळीची जास्त गरज आहे कारण सध्या त्यात लिहणारे बरेच जण 'wheel reinvent' केलेल्या आवेशाने लिहीत असतात. १९-२०व्या शतकात मराठीत विविध विषयावरती प्रचंड लेखन झाले आहे. त्यातले बरेच पुस्तक स्वरूपात प्रसिद्ध सुद्धा झालेले नाही. ज्या लेखनाची पुस्तके झाली ती बाजारपेठेतून केंव्हाच नाहीशी झाली आहेत आणि त्यांचे पुनर्मुद्रण व्हायची शक्यता शून्य आहे.  (बरीच लोक मला- मी प्रसिद्ध केलेल्या फेसबुक पेजवर- हे पुस्तक कुठे मिळेल असे विचारत असतात. ) लिखित शब्दांची ही अवस्था तर  चित्रांची काय वर्णावी ?  सध्या मराठीत फक्त  'committed' किंवा  'उपोयोगी' किंवा  'डाव्या'  लेखनाचा/ कलांचा  उदोउदो करण्याची फॅशन आहे. उदा: महात्मा फुले (१८२७-१८९०) यांचे बहुतांशी लेखन उत्तम स्वरूपात उपलब्ध आहे पण त्यांच्या बहुतेक समकालीनांची परिस्थिती बिकट आहे.

पण हे बदलू शकत. पुढच्या पिढ्यांना सर्व प्रकारच्या लेखनात इंटरेस्ट वाटू शकतो. त्यांच्या विचाराच्या कक्षा फार मोठ्या प्रमाणात रुंदावू शकतात. वर्तमानाचे बरे वाईटचे निकष पूर्वीच्या प्रत्येक गोष्टीला लावण्याची घाणेरडी सवय त्यांना नसू शकते. आपण काहीतरी लिहण्या किंवा बोलण्याआधी इतिहासात अस कोणी लिहिल किंवा बोललय का अशी अभ्यासू सवय त्यांना  असू शकते. अशावेळी डिजिटल presence फार उपयोगी पडू शकतो.

Starting August 15 2007, over the past decade and more, I have created a few pages on English Wikipedia:
Vasant Sarwate, T S Shejwalkar, M V Dhond, D G Godse, Y D Phadke, S D Phadnis, Sadanand Rege, Natyachhatakar Diwakar, C V Joshi

 I have created a few Facebook pages too. Here, I have listed them in alphabetic order showing likes in December last year and this year.

 

Facebook page Address Likes as of Dec 29 2016 Likes as of Dec 25 2017 %Change in 1 year
1 B S Mardhekar& Co बा. सी. मर्ढेकर आणि कंपनी https://www.facebook.com/myBaSeeMardhekar/?ref=bookmarks 909 1138 25.2%
2 D G Godse, A Search शोध द. ग. गोडसेंचा https://www.facebook.com/MastaniDaGaGodse/?ref=bookmarks 356 524 47.2%
3 Dinanath Dalal (In Marathi: दीनानाथ दलाल) https://www.facebook.com/artistdinanathdalal/?ref=bookmarks 2329 2509 7.7%
4 Durga Bhagwat An Appreciation दुर्गा भागवत एक आस्वाद https://www.facebook.com/durgabhagwatappreciation/?ref=bookmarks 1341 1602 19.5%
5 G A Kulkarni, An Appreciation जी ए कुलकर्णी, एक आस्वाद https://www.facebook.com/myGAKulkarni/?ref=bookmarks 874 1183 35.4%
6 Gopal Dutt Kulkarni गोपाळ दत्त कुलकर्णी https://www.facebook.com/gopalduttkulkarni/?ref=bookmarks 3 39 1200.0%
7 Govindrao Tembe गोविंदराव टेंबे https://www.facebook.com/GovindraoTembe/?ref=bookmarks 639 860 34.6%
8 My Sadanand Rege माझे सदानंद रेगे https://www.facebook.com/mySadanandRege/?ref=bookmarks 431 582 35.0%
9 Natyachhatakar Diwakar नाट्यछटाकार दिवाकर https://www.facebook.com/NatyachhatakarDiwakar/?ref=bookmarks 78 155 98.7%
10 R D Karve, Who? र. धों. कर्वे, कोण? https://www.facebook.com/rdkarve/?ref=bookmarks 813 1071 31.7%
11 Ram Ganesh Gadkari राम गणेश गडकरी https://www.facebook.com/RamGaneshGadkari/?ref=bookmarks 1612 1842 14.3%
12 Remembering C V Joshi चिं वि जोशींच स्मरण https://www.facebook.com/ChinViJoshi/?ref=bookmarks 44 164 272.7%
13 Setu Madhavrao Pagdi, A View सेतु माधवराव पगडी, मला दिसलेले https://www.facebook.com/mySetuMadhavraoPagdi/?ref=bookmarks 963 1252 30.0%
14 Shripad Krushna Kolhatkar, The Greatest श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर https://www.facebook.com/ShripadKrushnaKolhatkar/?ref=bookmarks 502 685 36.5%
15 T S Shejwalkar, Lest We Forget त्र्यं. शं. शेजवलकर, विसरलो का? https://www.facebook.com/HistorianShejwalkar/?ref=bookmarks 307 526 71.3%
16 The Art of Vasant Sarwate वसंत सरवटे यांची कला https://www.facebook.com/vasantsarwateappreciation/?ref=bookmarks 893 1078 20.7%
17 Two Brothers in Tandem-R K - Narayan & Laxman https://www.facebook.com/Two-Brothers-in-Tandem-R-K-Narayan-Laxman-283141975063419/?ref=bookmarks 24 37 54.2%
18 Vilas Sarang, a literary critic विलास सारंग, टीकाकार https://www.facebook.com/vilassarangcritic/?ref=bookmarks 305 485 59.0%
19 Vishwanath Kashinath Rajwade विश्वनाथ काशिनाथ राजवाडे https://www.facebook.com/VishwanathKashinathRajwade/?ref=bookmarks 1155 1412 22.3%
20 Who was M V Dhond? कोण बर हे म. वा. धोंड? https://www.facebook.com/MaVaDhond/?ref=bookmarks 14 116 728.6%
21 य दि फडके, एक वाटाड्या Y D Phadke, A Guide https://www.facebook.com/yadiphadkeaguide/?ref=bookmarks 7 204 2814.3%

Total Likes for pages 13599 17464 28.4%

Friday, December 29, 2017

वेणी घालताना पाहून, बुचडा बांधताना पाहून.... “Boundless” by S S Hawaldar and Jillian Tamaki


खालील संयुक्त चित्रातील डावीकडील चित्र ह्या वर्षीच्या  न्यूयॉर्क टाइम्स च्या २०१७च्या पुस्तकांच्या उत्कृष्ट मुखपृष्ठाच्या यादीत येत. \

त्या चित्राबाबत:  “Boundless” by Jillian Tamaki, Designed by Jillian Tamaki , Publisher: Drawn and Quarterly

महत्चाची गोष्ट म्हणजे न्यूयॉर्क टाइम्स फक्त त्यावर्षीच्या पुस्तकांच्या मुखपृष्ठावर लेख छापत! (https://www.nytimes.com/…/20…/books/review/best-covers.html…) मी तरी तसा लेख- फक्त त्यावर्षीच्या मराठी पुस्तकांबाबत वाचला नाहीये...

 ह्यावर्षीच मी ह्या ब्लॉगवर सप्टेंबर २५रोजी ही पोस्ट प्रसिद्ध केली: "कोठे स्वर्गसमक्षता प्रकटते ते नेहमी पाहणे!....वेणी घालताना पाहून...Manspreading is Ugly but Womanspreading?"

त्यामध्ये खालील संयुक्त चित्रातील उजवीकडील चित्र आहे , चित्रकार: एस एस हवालदार, वाङ्मय शोभा, जुलै १९५७.

Monday, December 25, 2017

Getting Jesus Off to Sleep...

Today December 25 2017 is Christmas



'The Adoration of the Shepherds', c. 1630s

Location: National Gallery, London.



Artist : Anonymous

Jonathan Jones writes about the picture:
"This powerfully realistic portrayal of the humble shepherds who came to see the new born Christ is palpably influenced by Caravaggio and was probably painted in Naples about two decades after he worked there. Who can have created this tough yet tender image of the Christmas story? It is a mystery, but Naples was under Spanish rule and as well as being Caravaggeian this resembles The Adoration of the Magi by Velazquez. A painting to open hearts."



This is great but...what happens next?



Artist: Geoff Thompson, The Spectator, December 2016

Sunday, December 24, 2017

तूपाची मावशी: हिंदुस्तान लिव्हर लिखित चविष्ट अनंतअंकी कौटुंबिक मराठी नाटक.... Andy Warhol Would Have Created Dalda Art


#वसंतसरवटेपाहिलेपुण्यस्मरण 
#VasantSarwateOneYearLater
 
Today December 24 2017 is the first death anniversary of Vasant Sarwate (वसंत सरवटे)...लोक तुमची फार आठवण काढताना मी वाचत नाही पण काळ जाईल, लोक जागे होतील आणि म्हणतील असा कलावंत महाराष्ट्रात होऊन गेला: "भारतातील आजवरचा सर्वोत्तम व्यंगचित्रकार"... 

डालडा - माझ्या लहानपणचा एक अविभाज्य भाग ...लहानपणच का? अगदी मोठ होईपर्यंत सुद्धा म्हणता येईल ...पण आता मध्यमवर्गीय घरातून बदनाम झालेला.... तुपाला पर्याय म्हणून तर सोडा पण जणू विषच!....

डालडा त्यावेळी नुसता स्वैपाघरातच नाही तर सारखा जाहिरातीत दिसायचा, व्यंगचित्रात दिसायचा, लेखनात दिसायचा, दिवाळी अंकात दिसायच, डालडाचे डबे सगळीकडे दिसायचे, डालडाला तूप म्हटल जायच, आमच्या घरात त्याचा बराच वापर व्हायचा, डालडात तळलेले पदार्थ मला प्रचंड आवडायचे...डालडा त्यावेळी स्मार्ट होता!



 पृष्ठ : ७७, 'व्यंगकला-चित्रकला', वसंत सरवटे, २००५

सौजन्य : सरवटेंच्या साहित्याचे कॉपीराईट होल्डर्स

मराठीतील एका प्रचंड बेस्टसेलरच्या-  पु ल देशपांडे लिखित 'बटाट्याची चाळ'- पहिल्या आवृत्तीच्या , १९५८ मुखपृष्ठाच्या केंद्रस्थानी काय आहे पहा: डालडाचा डबा !


“... Sagar Boke, marketing head at Bunge India, the current owner of Dalda, explains, "The challenge for Dalda in the initial years was to drive home the point that it tasted just like desi ghee, had deep-frying properties like it, but unlike ghee, it wouldn't feel heavy either on the pocket or the palate."...

....Dalda rode over the initial controversies, such as the one in the 1950s, which called for a ban on Dalda, because it was a "falsehood" - a product that imitated desi ghee, but was not the real deal. In other words, critics argued that Dalda was an adulterated form of desi ghee, harmful for health.
The Prime Minister then, Jawaharlal Nehru, called for a nationwide opinion poll, which proved inconclusive. A committee was set up by the government to suggest ways to prevent adulteration of ghee. But nothing came of it..."”

 कस पटवून द्यायच लोकांना की डालडा तुपापेक्षा भारी, आरोग्याला हानीकारक नसून चांगल आहे? प्रतिष्ठेच्या मराठी दिवाळी अंकात डालडा कथा लिहून! (पुढे मग 'लिज्जत' कविता आल्या.)



वरील वाङ्मय शोभेच्या ऑक्टोबर १९५८च्या अंकातील पान वाचा... प्रथमदर्शनी ही एक कथा वाटते...पण ती आहे डालडाची जाहिरात....उजव्या कोपऱ्यात खाली लेखकाचे नाव आहे: हिंदुस्तान लिव्हर लिमिटेड, मुंबई!

आहे ना प्रॉडक्ट प्लेसमेंट चे जबरदस्त उदाहरण....खर म्हणजे हिंदुस्तान लिव्हर न एखाद नाटक सुद्धा त्याकाळात स्टेज करायला पाहिजे होत: "तूपाची मावशी"

 त्यामानाने भारतातील बहुतेक मोठ्या कलावंतांनी डालडाकडे दुर्लक्ष केलेल दिसतय... मला अँडी वॉरहॉल (Andy Warholl) यांच्या कॅम्बल सूपच्या आर्ट सारख म्हणायचय...



 courtesy: copyright owners

मला माहीत नाही की कै. सरवटेंनी वॉरहॉलच्या ह्या आर्टची थट्टा त्यांच्या 'मॉडर्न आर्ट : अर्थ ज्याचा त्याचा' ह्या सिरीज मध्ये केली आहे का नाही ते. आज ते असते तर त्यांनाच डायरेक्ट विचारले असते. त्या सिरीजमधले एक उदाहरण ह्याच ब्लॉगवर इथे पहा.

Thursday, December 21, 2017

It Was About A Podcast, Not Seduction...Mike Nichols' 'The Graduate' @50

#TheGraduateAt50
 
Mike Nichols's 'The Graduate' was released 50 years ago on December 21 1967


Artist: Joe Dator, The New Yorker, May 2014

Tuesday, December 19, 2017

मी पोरबपो सगळीकडे वापरलं नाही आणि काही डाग तसेच ठेवले...Using Po Rub Po Selectively!

I am sure those who watch Indian TV have not missed the ad of New Surf Excel Matic: Porubpo....


 
 Artist: Peter C Vey, The New Yorker, December 2017

"मी पोरबपो सगळीकडे वापरलं नाही आणि काही डाग तसेच ठेवले कारण मला तुला तू किती ढिला आहेस याची सतत जाणीव करून द्यायची आहे."

Saturday, December 16, 2017

अलेक्झांडर-द- ग्रेट, तुम्ही पुन्हा जन्माला या....Alexander the great and Cleopatra

सध्या (डिसेंबर २०१७) पोरस यांच्या जीवनावर सोनी टीव्ही वर सिरीयल चालू आहे. पोरस आणि अलेक्झांडर यांच्यातील हायडासपीसची लढाई (Battle of Hydaspes) प्रसिदध आहे. त्या सगळ्यावरून आलेले विचार...

असे म्हणतात की महाराष्ट्रा वर सातवाहनांनी इतके चांगले राज्य केले की त्यांची आठवण लोक सातवाहन सत्ता नष्ट झाल्यानंतर जवळजवळ १००० वर्षे- म्हणजे साधारण सन १२०० पर्यंत-  काढत असत.

२१व्या शतकात महाराष्ट्रातले सर्व राजकीय नेते शिवाजी महाराजांच्या नावाचा गजर करत असतातच पण सामान्य माणसाला तर शिवाजी महाराजांबद्दल इतका आदर आहे की जगात काय, स्वर्गात सुद्धा त्यांच्या इतका चांगला मनुष्य, राजा  नसेल अस त्याला वाटत आणि म्हणूनच महाराष्ट्रात राहणाऱ्या , मराठी येणाऱ्या,  माणसाने आजपर्यंत एकदा तरी हे आवाहन नक्कीच वाचले आहे: "राजे, तुम्ही पुन्हा जन्माला या."

२०१७च्या सप्टेंबर मध्ये, महाराज वारले त्याला ३३७ वर्षे झाली.

कुरुक्षेत्र केंव्हा झाले याचे अंदाज ख्रिस्त पूर्व ५५६१ पासून ख्रिस्त पूर्व ९५० पर्यंतचे आहेत. ट्रॉय चा पाडाव ११९४-११८४ ख्रिस्त पूर्व वर्षात झाला. अलेक्झांडर द ग्रेट ३२३ ख्रिस्त पूर्व वर्षात वारले. क्लिओपात्रा ख्रिस्त पूर्व ५१साली सत्तेवर आल्या, ११३८ आणि २७२ वर्ष त्या दोन घटनांनंतर.

जसे शिवाजी महाराज आणि महाभारत आपल्या जीवनाचा आजही भाग आहेत तसेच ट्रॉय चा पाडाव ही घटना आणि अलेक्झांडर-द-ग्रेट क्लिओपात्रांच्या जीवनाचा होते.

खालील दोन परिच्छेद वाचा.

"The legitimacy of the Ptolemaic dynasty would rest on this tenuous connection to the most storied figure in the ancient world, the one against whom all aspirants measured themselves, in whose mantle Pompey had wrapped himself, whose feats were said to reduce Caesar to tears of inadequacy. The cult was universal. Alexander played as active a role in the Ptolemaic imagination as in the Roman one. Many Egyptian homes displayed statues of him. So strong was his romance—and so fungible was first-century history—that it would come to include a version in which Alexander descended from an Egyptian wizard. Soon enough he was said to have been related to the royal family; like all self-respecting arrivistes, the Ptolemies had a gift for reconfiguring history. Without renouncing their Macedonian heritage, the dynasty’s founders bought themselves a legitimacy-conferring past, the ancient-world equivalent of the mail-order coat of arms. What was true was that Ptolemy descended from the Macedonian aristocracy, a synonym for high drama. As a consequence, no one in Egypt considered Cleopatra to be Egyptian. She hailed instead from a line of rancorous, meddlesome, shrewd, occasionally unhinged Macedonian queens, a line that included the fourth-century Olympias, whose greatest contribution to the world was her son, Alexander the Great. The rest were atrocities."

"At the same time, the centuries felt closer than they do to us today. Alexander the Great was further from Cleopatra than 1776 is to our century, yet Alexander remained always vividly, urgently present. While 1,120 years separated Cleopatra from the greatest story of her time, the fall of Troy remained a steadfast point of reference. The past was at all times within reach, a nearly religious awe aimed in its direction. This was especially true in Egypt, which had a passion for history, and which for two millennia already had kept a written record. For the bulk of those years the insular, inaccessible country had changed little, its art barely at all. There was good reason why Cleopatra’s subjects viewed time as a coil of endless repetitions. Recent events only reinforced that notion. Ptolemaic advisers had persuaded earlier boy-kings to murder their immediate families. Previous queens had fled Egypt to muster armies. Much that could be said of the conquering Romans in 47 could have been said three centuries earlier of Cleopatra’s Macedonian ancestors, a parallel by no means lost on her."

(Stacy Schiff, 'Cleopatra: A Life', 2010)

क्लिओपात्रांच्या काळात घोड्यांच्या रथांच्या मागे कदाचित लिहले जात असेल: "अलेक्झांडर-द- ग्रेट,  तुम्ही पुन्हा जन्माला या"....

Alexander the great,

 courtesy: Wikipedia

Thursday, December 14, 2017

जपानी जोडे- ठाणे ते उटी....Raj Kapoor@93



Today December 14 2017 is 93rd birth anniversary of Raj Kapoor

Rishi  Kapoor, ‘Khullam Khulla: Rishi Kapoor Uncensored’, 2017:
“...Once, when he (Raj Kapoor) was making Shree 420, Papa told my mother that he’d be away for two nights to Thane and Lonavala to picturize the song ‘Mera joota hai Japani’. He was the only actor required for the sequence and since he was also the director, he took off with his cameraman, Radhu Karmakar, with a studio van and a hired truck. But when he arrived there, he didn’t like the visuals. He couldn’t see the clouds in the black-and-white frame. He began to chase the clouds and reached Kolhapur. From there he landed in Belgaum and finally found himself in Ooty. So what was to be two days of shooting in Thane ended several days later in Ooty, all in search of the perfect shot...”

मी कै.  कपूर यांना खालील कारणांसाठी मोठे मानतो :

१. जागते रहो
२. श्री ४२०
३. २/३ मेरा नाम जोकर
 ४. आवारा
५. बूट पॉलिश
६. तीसरी कसम
७. बॉबी

यातील पहिल्या दोन सिनेमातील तर प्रत्येक क्षण बघण्यासारखा आहे. 'श्री ४२०' चा शेवट सुद्धा लक्षात राहण्यासारखा आहे कारण तो बनवण्यामागची सौन्दर्य दृष्टी, अपार कष्ट... जे वरील अवतरणात शब्दबद्ध झाले आहेत.

I guess it is Ooty and Not Thane or Lonavala 

courtesy: Shemaroo and Other Copyright Holders